artykuły i opracowania

Heteronorma zakłada, że są dwie różne i dopełniające się płcie: kobieta i mężczyzna, oraz że jedynym właściwym związkiem jest związek kobiety z mężczyzną. Heteronorma opiera się na dychotomii płci i ról płciowych.

Heteronorma zakłada, że są dwie różne i dopełniające się płcie: kobieta i mężczyzna, oraz że jedynym właściwym związkiem jest związek kobiety z mężczyzną. Heteronorma opiera się na dychotomii płci i ról płciowych. Można być albo tylko mężczyzną, albo tylko kobietą. Każda płeć ma wyznaczone naturalne role w życiu. Płeć biologiczna, płeć kulturowa (gender) i psychiczne poczucie płci [1] muszą być zbieżne. Muszą też być całkowicie męskie albo kobiece. Jedna osoba nie może równocześnie przejawiać cech uważanych powszechnie za typowo kobiece i męskie. Nie może być androgyniczna ani psychicznie, ani fizycznie. Nie może podejmować innej roli płciowej, niż ta, którą wyznacza dla niej jej gender. Nie może swoim strojem ani zachowaniem wykraczać poza przyjęte kulturowo normy. Nie może wiązać się z partnerem tej samej płci.

Termin heteronormatywność ukuł Michael Warner i po raz pierwszy zastosował go w swoim artykule "Introduction: Fear of a Queer Planet" z 1991 roku [2]. Termin ten jest używany w dyskusji o zachowaniach seksualnych, genderze (płci kulturowej) i społeczeństwie; głównie w zakresie teorii queer oraz teorii gender. Używany jest do opisu (i często krytyki) sposobu, w jaki wiele instytucji społecznych i społecznych polityk postrzega się jako narzędzia wspierające pewne założenia [3].

O heteronormie czy heteronormatywności możemy mówić przy opisie kultur, w których jedyną zauważaną i wyznaczającą normę orientacją jest heteroseksualizm. Koncepcja heteronormatywności odkrywa oczekiwania, wymagania i ograniczenia, które funkcjonują w takiej kulturze [4]. Oczekuje się, że ciało, z którym przychodzimy na świat, będzie wyznacznikiem naszego zachowania i naszego poczucia płci. Płeć biologiczna, czyli ta zauważalna, determinuje nasze życie w jednej i niezmiennej płci, zbieżnej z budową ciała. Zakłada się, że zwiążemy się z partnerem płci przeciwnej i z nim założymy rodzinę. Wymaga się od mężczyzn zachowań męskich, a od kobiet kobiecych. Nie można przekraczać granic ani swojej płci, ani roli płciowej. Kultura heteronormatywna oparta jest na heteroseksualizmie i ostrym rozgraniczeniu między tym, co męskie i kobiece.

Koncepcja heteronormatywności powstała, aby opisać normy, z którymi walczą nieheteroseksualiści, ale szybko została włączona w gender studies [5], feminizm i postmodernizm [6].

Są osoby, które wpisują się w system heteronormy, oraz takie, które się z niego wyłamują. Te pierwsze mogą drugim pomagać „powrócić” do heteronormatywności. Oferują im swoją pomoc (np. terapie dla homoseksualistów, transwestytów, operacje dla hermafrodytów, itp.) albo stosują wobec tych osób przemoc (np. pobicia, przymusowe leczenie). Do heteronormy nie pasują osoby interseksualne (te, których ciał nie można jednoznacznie zaklasyfikować jako męskie lub kobiece, hermafrodyci), homoseksualne, biseksualne, crossdresserzy. Jak bardzo wiążąca jest heteronormatywność, można zauważyć w podejściu społeczeństwa do osób hermafrodytycznych. Zazwyczaj są one operowane jako dzieci i wychowywane do płci, o której zdecydowali lekarze lub rodzice. Zaprzeczana jest ich rzeczywistość biologiczna, po to, aby one swoim istnieniem nie zaprzeczały heteronormie. Osoby interseksualne często mówią, że gdyby mogły same decydować o sobie, to pozostawiłyby swoje ciała takimi, z jakimi się urodziły [7]. Homoseksualiści czasem byli nakłaniani (tak jak w krajach zachodnich w latach 60. XX w.) lub zmuszani (w RPA w latach 80. i 90. XX w.) do zmiany płci, aby ich pożądanie manifestowało się w ramach relacji kobieta–mężczyzna [8].


1 Płeć biologiczna zależna jest od biologicznej budowy naszego ciała. Płeć kulturowa zależy od genderu, czyli roli płciowej (= społecznej, kulturowej), którą pełnimy, wiąże się z wyglądem zewnętrznym i wzorcami zachowań. Płeć psychiczna zależy od tego, którą płcią się czujemy bez względu na biologiczną budowę ciała i pełnioną rolę płciową.
2 http://en.wikipedia.org/wiki/Heteronormative
3 Podaję we własnym przekładzie. Tekst oryginalny: “Heteronormativity is a term used in the discussion of sexual behavior, gender, and society, primarily within the fields of queer theory and gender theory. It is used to describe (and frequently to criticize) the manner in which many social institutions and social policies are seen to reinforce certain beliefs”. Cyt. za: http://en.wikipedia.org/wiki/Heteronormative
4 http://en.wikipedia.org/wiki/Heteronormative
5 „Gender studies: interdyscyplinarne studia zajmujące się kulturową i społeczną rolą płci”, cyt. za: Wielki słownik wyrazów obcych PWN, Warszawa 2003, s. 439. 6 http://en.wikipedia.org/wiki/Heteronormative
7 tamże
8 tamże

Voca