Artykuły, teksty, opracowania

Brytyjski Gender Recognition Act (część I) jako modelowa regulacja praw osób transseksualnych


Pierwszy w Europie akt regulujący zarówno prawne, jak i medyczne aspekty operacyjnej zmiany płci wydano w 1972 r. w Szwecji. Jednak bezkonkurencyjnym „liderem” w tej dziedzinie od lat pozostaje Wielka Brytania. To właśnie Gender Recognition Act stworzył model do naśladowania dla pozostałych państw europejskich. Dzięki przepisom tej ustawy transseksualiści w Wielkiej Brytanii korzystają obecnie z najskuteczniejszej w Europie ochrony prawnej.

Dokonywanie operacyjnych zmian płci (sex reasignment surgery, SRS) w Królestwie zapoczątkował w latach 40-tych chirurg, Harold Gillies, który zoperował transseksualistę M/K Michaela Dillona w 1944 r. oraz transseksualistę K/M Robertę Cowell w 1953 r. W latach 60-tych założono pierwszą brytyjską klinikę zajmującą się leczeniem dysforii płciowej (gender identity clinic). Powstała ona przy Charing Cross Hospital w Londynie z inicjatywy jednego z brytyjskich psychiatrów - Johna Randella i do dnia dzisiejszego jest uznawana za najbardziej wiodące w tym zakresie centrum medyczne w Wielkiej Brytanii.

Obecnie leczenie transseksualistów odbywa się, co do zasady, w ramach narodowego funduszu zdrowia (National Health Service). Fundusz ma jednak prawo odmówić terapii dysforii płciowej w ramach polisy. Wprawdzie w 1999 r. Sąd Apelacyjny Wielkiej Brytanii uznał prawo do przeprowadzenia zmiany płci w ramach NHS, ale wciąż więcej niż jednej trzeciej transseksualistów odmawia się dostępu do gender identity clinics. Jako uzasadnienie podaje się, iż tzw. Primary Care Trust nie ma środków na sfinansowanie operacji. Fakt ten, jak i perspektywa bardzo długiego oczekiwania na rozpoczęcie terapii powoduje, iż transseksualiści często decydują się na leczenie w prywatnych klinikach. Pomijając jednak powyższe kwestie, należałoby zaryzykować stwierdzenie, iż prawa transseksualistów, wynikające z prawnego uznania ich przynależności do płci przeciwnej niż somatyczna, korzystają w Wielkiej Brytanii z pełnej ochrony.

Możliwość prawnego uznania rodzaju osób transseksualnych w Królestwie nastąpiła w 2004 r. wraz z wydaniem Gender Recognition Act. Warto przy tym podkreślić, iż już wiele lat wcześniej transseksualiści w tym państwie odnosili sukcesy zmieniając akty urodzenia i zawierając małżeństwa. Mogli z łatwością przybrać nowe imiona, aby uzyskać zmianę danych w paszportach, prawach jazdy oraz innych dokumentach, a do porządku prawnego z czasem wprowadzono zakaz dyskryminacji transseksualistów na obszarze zatrudnienia.

Jakkolwiek, wszystko to nie było ujęte prawnie aż do 1970 r., kiedy to Arthur Corbett podjął starania o unieważnienie swojego małżeństwa z April Ashley, powołując się na fakt, iż transseksualiści nie byli uznani w prawie brytyjskim. Zdecydowano wtedy, że dla celów małżeństwa jednostek, które poddały się operacji zmiany płci, obowiązującą będzie płeć, której byli przedstawicielami w momencie urodzenia. To ustanowiło precedens na kolejne dziesiątki lat.

Okazało się wówczas, że osoby, które myślały, iż zawarły ważne małżeństwa, pozostają w nieważnych związkach. Wstrzymano również pierwotne, nieoficjalne zmiany aktów urodzenia, co spowodowało wielki sprzeciw ze strony środowiska transseksualistów:

"Wszystko, czego wymaga się od rządu, to zaakceptować stan sprzed 1970 r. poparty przez medycynę, wielu prawników oraz przedstawicieli parlamentu. (…) Czas pokazał, ze nie było żadnych praktycznych komplikacji z owymi poprawkami, a wiec nie ma żadnego realnego argumentu dla zniesienia tej praktyki. W rzeczy samej, to prawdziwie istotny powód, ażeby ją utrzymać".

W późniejszym czasie, dostrzegając konieczność wyjaśnienia sytuacji, wydano kilka aktów prawnych, które bezpośrednio lub pośrednio (akty traktujące równość płci) uregulowały kwestię transseksualizmu w prawie brytyjskim i które stały się podstawą wyroków sądów w sprawach osób transseksualnych.

I tak na przykład Equal Pay Act (1970) ustanowił, iż kobieta i mężczyzna powinni otrzymywać jednakowe wynagrodzenia za tę sama pracę oraz zakazywał dyskryminacji ze względu na płeć w zatrudnieniu, szkolnictwie, reklamie oraz dostępie do dóbr i usług. W wydanym kolejno Sex Discrimination Act (1975), zabraniającym dyskryminacji w zatrudnianiu, szkolnictwie, promocji i dostarczaniu dóbr i usług, z czasem znalazł się również zakaz dyskryminacji osób transseksualnych, co było następstwem wyroku Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie P przeciwko S i Cornwall County Council. Zgodnie z Sex Discrimination (Gender Reassignment) Regulation (1999), stanowiącą nowelizację przepisów z 1975 r., bezprawną była dyskryminacja przeciwko osobie, która dokonała lub zamierzała dokonać operacjnej zmiany płci w obrębie zatrudnienia i szkolenia zawodowego.

W latach 80-tych i 90-tych grupa nacisku, Press for Change, pomogła w kilku przypadkach osobom transseksualnym wnosić sprawy przed Europejski Trybunał Praw Człowieka. W jednej z nich - Rees przeciwko Wielkiej Brytanii z 1986 r., orzeczono wprawdzie, iż Królestwo nie naruszało postanowień Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, lecz jednocześnie wskazano na konieczność przeprowadzenia zmian w brytyjskim porządku prawnym mających na celu uregulowanie sytuacji osób transseksualnych. Rząd nie zrobił nic w kierunku poprawy tak więc w kolejnych sprawach Christine Goodwin przeciwko Wielkiej Brytanii oraz I przeciwko Wielkiej Brytanii Trybunał w swoich wyrokach z 11 lipca 2002 r. zmienił dotychczasową linię orzeczniczą, którą do tej pory uzasadniał doktryną uznania państwa (margin of discretion). Doktryna ta ustanawia swobodę państw w regulacji problemów wewnętrznych.

W sprawach Goodwin i I. Trybunał uznał, że Królestwo złamało prawa zagwarantowane w art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) oraz art. 12 (prawo do zawarcia małżeństwa) Konwencji. Warto podkreślić, że w uzasadnieniu do wyroku Goodwin Trybunał stwierdził, że „w XXI wieku prawo transseksualistów do osobistego rozwoju oraz do psychicznego i fizycznego bezpieczeństwa w pełnym sensie, tak jak korzystają z tego inni członkowie społeczeństwa, nie może być uznawane za kwestię kontrowersyjną."

Po orzeczeniach strasburskich przyszła kolej, by praw osób transseksualnych broniły brytyjskie sądy. I tak 10 kwietnia 2003 r. zapadł wyrok w sprawie Bellinger przeciwko Bellinger. Pani Bellinger, transseksualistka M/K, starała się o prawne uznanie jej małżeństwa zawartego w 1981 r. z przedstawicielem płci męskiej. Sędziowie wykazali wprawdzie zrozumienie dla ciężkiej sytuacji pani Bellinger, jedak orzekli o nieważności małżeństwa. Stwierdzono wówczas, że sekcja 11(c) prawa dotyczącego małżeństw (Matrimonial Causes Act 1973) nie współgrała z brytyjskim aktem regulującym problematykę praw człowieka (Human Rights Act 1998). Stworzenie przepisów umożliwiających osobom transpłciowym zawieranie małżeństw zgodnie z ich płcią społeczną (gender) stało się więc nieuniknione.

W odpowiedzi parlament brytyjski wydał Gender Recognition Act (2004), który umożliwił transseksualistom dokonywanie zmian w akcie urodzenia oraz zagwarantował im efektywnie pełne, prawne uznanie zmiany płci. W przeciwieństwie do innych systemów prawnych, w Wielkiej Brytanii wymóg operacji lub terapii hormonalnej nie jest konieczny do prawnego uznania nabytej płci (transseksualiści mogą mieć ważne powody ażeby nie poddać się operacji). Oznacza to, że osoby ubiegające się o prawne uznanie zmiany płci nie muszą być "post-operatywne", wystarczy, że wykażą, że cierpią na dysforię płciową oraz że żyły w poczuciu przynależności do płci przeciwnej przez dwa lata oraz że stan ten zamierzają kontynuować aż do śmierci. Gender Recognition Act pozwala osobom transseksualnym uzyskać akty urodzenia stwierdzające pożądaną przez nich płeć i tym samym pozwala na uznanie tej płci dla innych prawnych celów.

źródło
prawaczlowieka.edu.pl

bibliografia:
1. C.R. Ember, M. Ember, Encyklopedia of sex and gender. Men and women in the world’s cultures, Volume 1, Springer Science Business Media, New York 2003.
2. Rees przeciwko Wielkiej Brytanii, Orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 25 września 1986, Nr 2/1985/88/135.
3. Goodwin przeciwko Wielkiej Brytanii, Orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 11 lipca 2002, Nr 28957/95.
4. I przeciwko Wielkiej Brytanii, Orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 11 lipca 2002 r., Nr. 25680/94.
5. Bellinger przeciwko Bellinger, [2003] 2 All ER 593.
6. P przeciwko S i Cornwall County Council, wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z 30 kwietnia 1996 r., nr C-13/94.
7. The UK Equal Pay Act (1970).
8. The Sex Discrimination Act (1975).
9. The Sex Discrimination (Gender Reassignment) Regulations 1999, Statutory Instrument 1999 No. 1102.
10. Explanatory note to The Sex Discrimination (Gender Reassignment Regulations 1999).
11. Gender Recognition Act 2004(c7).
12. PFC’s Leading Campaigners, sierpień 2006 r., web: http://www.pfc.org.uk/.
13. list P,Web: http://www.pfc.org.uk/node/367.

Joanna K. Dziura

edzamieszczono: 2009.03.29

szukaj

menu

najnowsze teksty

najnowsze posty

linki sponsorowane

możesz pomóc

Zapisz się do grupy mailowej

publikacje

wspierają nas

polecane

twoja transKARTA

kalendarium

! Oddziały i grupy Trans-Fuzji

! spotkania indywidualne

# pomoc psychologiczna

dla osób transpłciowych:
- w Krakowie
- w Poznaniu
- w Trójmieście
- w Warszawie
- we Wrocławiu

* pomoc prawna

myśli i cytaty

Życie jest za krótkie, aby być niewolnikiem ludzkich oczekiwań. Nie warto powstrzymać się od działań z obawy przed krytyką innych.
Antony Hegarty

Trans-Fuzja w necie

transgenderyzm

Można rozumieć jako praktykę przekraczania norm związanych z płcią. W takim ujęciu osoba transgenderowa to ktoś, kogo prezentacja płciowości przynajmniej czasami jest odmienna od oczekiwań kultury, w jakiej ta osoba żyje.

transpłciowość

Różnymi wariantami transpłciowości są:

transwestytyzm

Tego się nie leczy, można tylko zaakceptować. Lekarz, który będzie utrzymywał, że Cię z tego wyleczy, nie wie o czym mówi. Leczyć można tylko fetyszyzm transwestytyczny.

należymy do

generowano:
0.3616 s
  kontakt@transfuzja.org użwamy cookies »  
fundacja na rzecz osób transpłciowych
 
login

hasło

zapomniane hasłozarejestrujzaloguj