Artykuły, teksty, opracowania

Płeć i zachowanie - jeszcze jedno pytanie o różnice?


Bem zakłada, że wszyscy od dziecka uczymy się definicji męskości i kobiecości obecnych i obowiązujących w kulturze, w której się urodziliśmy i wychowaliśmy. Na definicje te składają się zarówno skojarzenia bezpośrednio związane z płcią (np. anatomia), jak i dalsze, metaforyczne, takie jak np. typ kształtu (kanciasty versus okrągły). Te siatki skojarzeń tworzą schematy płci, które ukierunkowują indywidualną percepcję. W miarę dorastania uczymy się stosowania ich do oceny i asymilacji nowych informacji poprzez klasyfikowanie osób, ich cech i zachowań do kobiecej lub męskiej kategorii. Schematy kobiecości i męskości służą również do oceny własnych zachowań czy atrybutów.

W przedstawionych poniżej badaniach oparłam się na teorii schematów płciowych (Gender Schema Theory) Sandry Lipsitz Bem, zawierającej elementy teorii poznawczo-rozwojowych oraz modelu społecznego uczenia się. S. L. Bem zakłada, że wszyscy od dziecka uczymy się definicji męskości i kobiecości obecnych i obowiązujących w kulturze, w której się urodziliśmy i wychowaliśmy. Na definicje te składają się zarówno skojarzenia bezpośrednio związane z płcią (np. anatomia), jak i dalsze, metaforyczne, takie jak np. typ kształtu (kanciasty versus okrągły). Te siatki skojarzeń tworzą schematy płci, które ukierunkowują indywidualną percepcję. W miarę dorastania uczymy się stosowania ich do oceny i asymilacji nowych informacji poprzez klasyfikowanie osób, ich cech i zachowań do kobiecej lub męskiej kategorii. Schematy kobiecości i męskości służą również do oceny własnych zachowań czy atrybutów. Dziecko internalizuje skłonność do regulacji swojego zachowania w taki sposób, aby było ono zgodne z kulturową definicją kobiecości czy męskości (Bem, 1981, 1984, za: Kuczyńska, 1992).

S.L Bem w swojej teorii odrzuciła założenie o dychotomii ról seksualnych, a w zamian przyjęła, że kobiecość i męskość stanowią dwa oddzielne osobowościowe wymiary. Konsekwentnie uznała, że mogą istnieć jednostki jednocześnie męskie i kobiece (androgyniczne), oraz że osoby, które ukształtowały koncepcję własnej osoby na podstawie społecznych definicji kobiecości i męskości, chętniej będą podejmować zachowania zgodne z tymi definicjami i częściej unikać zachowań niezgodnych z nimi. Takie jednostki to osoby określone seksualnie lub krzyżowo określone seksualnie, natomiast osoby androgyniczne i nieokreślone seksualnie to takie, których koncepcja własnej osoby powstała poza kulturowym schematem płci (Bem, 1981, 1984, za: Kuczyńska, 1992).

S.L.Bem skonstruowała inwentarz służący do oceny cech psychicznych związanych z płcią- Bem Sex Role Inventory- BSRI (Bem, 1974, za: Kuczyńska, 1992). Na założeniach teoretycznych opracowanych przez S. L. Bem oparty został Inwentarz do oceny Płci Psychologicznej (IPP) (Kuczyńska, 1992). Oba te narzędzia badają jedynie pewien aspekt płci psychologicznej, rozumianej jako spontaniczną gotowość do posługiwania się wymiarem płci w odniesieniu do siebie i świata. Zarówno BSRI, jak i IPP badają gotowość do posługiwania się wymiarem kobiecości i/ lub męskości w odniesieniu do cech osobowości (w IPP są to między innymi: wrażliwość, gderliwość jako cechy kobiece czy niezależność, dominacja jako cechy męskie).

W mojej pracy postanowiłam skupić się na aspekcie behawioralnym tożsamości płciowej, czyli na konkretnych zachowaniach. Pod kierunkiem Prof. A. Kuczyńskiej zaprojektowałam badania nad samoopisem osób o określonej płci psychologicznej w kategoriach zachowań charakterystycznych dla kobiet lub mężczyzn. Do zrealizowania projektu konieczne było wyodrębnienie zachowań, które w opinii społecznej są charakterystyczne dla każdej z płci.

Etapem badań , który dotychczas udało się zrealizować, a którego wynikom chciałabym się przyjrzeć w niniejszym opracowaniu, było poznanie treści polskiego stereotypu kulturowego zachowań kobiecych i męskich. W tym celu poproszono 15 osób o podanie listy zachowań, które według nich są typowe dla mężczyzn i/ lub kobiet, następnie uzupełniono ją o pozycje z literatury oraz własne obserwacje. Na tej podstawie przygotowano wstępną listę 190 zachowań, które mogą charakteryzować kobiety i mężczyzn. Przedstawiono ją w lutym 2002 roku 45 kobietom i 39 mężczyznom, z których większość była studentami wyższych uczelni wrocławskich. Osoby te poproszono o oszacowanie stopnia typowości każdego z zachowań dla obu płci. Każde z nich ocenione zostało osobno dla kobiet i mężczyzn na skali od 1 do 5, gdzie 1 oznaczało, że zachowanie nie jest w ogóle typowe dla danej płci, a 5, że jest bardzo typowe. Uzyskane w ten sposób wyniki zostały poddane analizie statystycznej, która wykazała, że kulturowy stereotyp zachowań kobiecych jest nieco bardziej obszerny niż stereotyp zachowań męskich. Ten pierwszy obejmuje 82 zachowania, drugi 72. W Tabeli 1. ukazane są zachowania, które osoby badane przypisują kobietom i mężczyznom (ze względu na dużą liczbę zachowań, które wchodzą w skład „testu”, wymienionych jest 10 uznanych przez badanych za najbardziej typowe):


Stereotyp męskości
(zachowania przypisywane mężczyznom przez obie płcie)
1. golenie twarzy 2. prowadzenie samochodu szybko i zdecydowanie 3. noszenie krótkich włosów 4. oglądanie meczy piłki nożnej w telewizji 5. naprawianie urządzeń technicznych 6. proponowanie randki 7. picie piwa 8. oglądanie telewizyjnych programów sportowych 9. prowadzenie samochodów ciężarowych 10. chodzenie na siłownię
Zachowania, które kobiety uznają za typowe dla mężczyzn 1. golenie twarzy 2. noszenie krótkich włosów 3. picie piwa 4. oglądanie meczy piłki nożnej w TV 5.uzyskiwanie satysfakcji seksualnej 6. szybkie podniecanie się seksualne 7. noszenie krawata 8. chodzenie na siłownię 9. siedzenie z szeroko rozsuniętymi nogami
10. oglądanie telewizyjnych programów sportowych
Zachowania, które mężczyźni uznają za typowe dla mężczyzn 1. prowadzenie samochodu szybko i zdecydowanie 2. golenie twarzy 3. proponowanie randki 4. naprawianie urządzeń technicznych 5. uprawianie ryzykownych sportów 6. prowadzenie samochodów ciężarowych 7. oglądanie telewizyjnych programów sportowych 8. noszenie krawata 9. poświęcanie się pracy zawodowej 10. częstsze korzystanie z samochodu, jeśli para posiada tylko jeden samochód
Stereotyp kobiecości
(zachowania przypisywane kobietom przez obie płcie)
1. noszenie sukienek 2. robienie makijażu 3. malowanie paznokci 4. balsamowanie ciała 5. podkreślanie strojem figury 6. depilowanie nóg 7. pielęgnowanie ciała 8. farbowanie włosów 9. noszenie biżuterii 10. opiekowanie się dziećmi
Zachowania, które mężczyźni uznają za typowe dla kobiet 1. malowanie paznokci 2. balsamowanie, nawilżanie ciała 3. noszenie sukienek, spódnic 4. robienie sobie makijażu 5. podkreślanie swojej figury strojem 6. opiekowanie się dziećmi 7. depilowanie nóg 8. chodzenie do fryzjera 9. farbowanie włosów 10. pielęgnowanie swojego ciała
Zachowania, które kobiety uznają za typowe dla kobiet 1. robienie sobie makijażu 2. noszenie sukienek, spódnic 3. depilowanie nóg 4. balsamowanie, nawilżanie ciała 5. noszenie biżuterii 6. pielęgnowanie swojego ciała 7. podkreślanie swojej figury strojem 8. prasowanie 9. malowanie paznokci 10. pranie
Zachowania, które nie różnicowały ze względu na płeć (przykłady) hałasowanie, uważne słuchanie innych, „robienie” kariery, częste zastanawianie się nad swoim postępowaniem, ustępowanie w kłótniach, oglądanie popołudniami telewizji, chwalenie się swoimi sukcesami, przestrzeganie norm społecznych, zmienianie poglądów bardzo rzadko, pokazywanie swojej akceptacji dla homoseksualistów, zarządzanie finansami w rodzinie, okazywanie złości, zazdrości.

Tab. 1. Zachowania, które osoby badane przypisują kobietom i mężczyznom

W niniejszym opracowaniu zajmuję się nie samym stereotypem zachowań kobiecych i męskich, ale różnicami międzypłciowymi w ocenie typowości poszczególnych zachowań.

Najciekawsze moim zdaniem są różnice w ocenie stereotypu mężczyzny dokonanej przez kobiety i mężczyzn. Według kobiet typowy osobnik płci męskiej posiada dwa oblicza: pierwsze to „klasyczny bussinessman” (ogolony zarost, krótkie włosy, krawat, siłownia); drugie najlepiej oddaje chyba potoczne pojęcie „nieudacznika” ( osobnik rozłożony przed telewizorem, nastawiony na szybki seks i lekko podchmielony piwem). Ewidentnie inny jest stereotyp męskości samych mężczyzn- przedstawiają oni siebie w kategoriach tzw. „macho”- lubiącego ryzyko, znającego się na technice i samochodach. Nasuwa się pytanie, jakie mogą być konsekwencje tak różnych wyobrażeń obu płci na temat męskości, a także jakie oczekiwania wobec mężczyzn mają dzisiejsze kobiety i czy taki właśnie- stereotypowy schemat męskości przekazują swoim synom?

Dużo bardziej spójny, jeśli porównać szacunki kobiet i mężczyzn, jest stereotyp zachowań kobiecych. Na podstawie uzyskanych wyników typową kobietę można nazwać „strojnisią” , której najbardziej charakterystyczne zachowania to te związane z wyglądem i pielęgnacją ciała. Według kobiet typowa przedstawicielka ich płci poświęca się jeszcze czynnościom takim jak pranie i prasowanie, których mężczyźni nie uznają za aż a tak dużym stopniu charakterystyczne płciowo.

Czyżby obraz typowej relacji męsko- damskiej widzianej oczami przeciwnej płci był aż tak przygnębiający: on- po powrocie z pracy wpatrzony w telewizor, zatopiony w kolejnych emisjach telewizyjnych programów sportowych, ona- zajęta sobą, swoim ciałem i ubraniami?
Należałoby się zastanowić, czy wyłaniające się ze statystycznych obliczeń dane są bliższe rzeczywistości, czy może wizerunkom kreowanym aktualnie przez mass media. Jest to na pewno wstęp do bardziej precyzyjnych badań na temat stereotypu zachowań kobiecych i męskich oraz różnic w ocenie typowości poszczególnych zachowań przez obie płcie.

Analizą statystyczną posłużono się nie tylko w obliczeniach stopnia typowości poszczególnych zachowań, ale też do zbadania spójności wewnętrznej poszczególnych kategorii, do których każde z zachowań uznanych za typowe płciowo zostało przydzielone.
Tabela 2. przedstawia utworzone kategorie zachowań osobno dla kobiet i mężczyzn wraz z ich spójnością wewnętrzną.


Kategoria Ilość elementów Alfa Cronbacha
Kobiety
Zachowania w związku partnerskim 8 zachowań , 732338
Stosunek do innych 7 zachowań , 774771
Wygląd (ubranie, makijaż) 5 zachowań , 878233
Ekspresja ciała 6 zachowań , 797954
Ciało (pielęgnacja, dieta) 9 zachowań , 864324
Seks 5 zachowań , 725680
Zajęcia domowe 5 zachowań , 906143
Dzieci 6 zachowań , 873105
Zainteresowania, spędzanie wolnego czasu 21 zachowań , 903957
Mężczyźni    
Stosunek do innych 10 zachowań , 7333048
Praca 5 zachowań , 613161
Ekspresja ciała 12 zachowań , 856400
Zainteresowania, spędzanie wolnego czasu 15 zachowań , 891070
Wygląd, zachowania związane z ciałem 8 zachowań , 816058
Seks 12 zachowań , 906877
Zachowania wobec kobiet 4 zachowania , 751694
Zajęcia domowe 5 zachowań , 657951


Tab. 2. kategorie zachowań kobiet i mężczyzn i ich spójność wewnętrzna.

Charakterystyczne jest, że jedną z kategorii mieszczących w sobie zachowania kobiece jest kategoria: dzieci, która w ogóle nie występuje u mężczyzn, natomiast kategoria: praca odwrotnie- pojawia się tylko w odniesieniu do zachowań męskich.

Każde zachowanie wchodzące w skład listy utworzonej na początku badań zostało ocenione przez osoby badane na skali typowości, osobno dla skali Kobiecości i Męskości. Okazało się jednak, że kobiety i mężczyźni różnią się w opinii na temat tego, jak bardzo dane zachowanie jest typowe dla każdej z płci. Porównano średnie ocen, jakie otrzymało każde z zachowań od kobiet i mężczyzn i otrzymano następujące wyniki:

I. Kobiety wyraźnie wyżej niż mężczyźni oceniają podane zachowania pod względem ich typowości dla danej płci, a fakt ten odnosi się do wszystkich zachowań z początkowej listy oprócz trzech ocenionych jako charakterystyczne dla kobiet: hodowanie kwiatków, chodzenie do toalety z drugą osobą, bierne zachowanie w seksie, oraz jednego ocenionego jako charakterystyczne dla mężczyzn: prowadzenie samochodu szybko i zdecydowanie.

II. W kilku z wymienionych wcześniej kategorii różnice międzypłciowe ujawniły się bardziej niż w innych. Były to następujące kategorie (do interpretacji wybrałam jedynie te zachowania, których oceny kobiet i mężczyzn różniły się przynajmniej o 0,5 w skali 1-5):

1. Ekspresja ciała
Zarówno kobiece, jak i męskie zachowania zostały uznane przez kobiety za dużo bardziej typowe niż ocenili to mężczyźni (były to np: poruszanie biodrami przy chodzeniu, częste poprawianie ręką włosów, uśmiechanie się jako zachowania kobiece oraz chodzenie dużymi krokami, wyciąganie nóg do przodu podczas siedzenia, podawanie ręki przy powitaniu jako cechy typowe dla mężczyzn).

2. Seks
W tym obszarze również zdecydowaną większość zachowań kobiety uznały za dużo bardziej typowe dla obu płci. Tylko zachowanie: bierne zachowanie w seksie mężczyźni ocenili jako bardziej typowe dla kobiet niż one same.
W tej kategorii należy zwrócić uwagę na istotę otrzymanych wyników; tak wyraźne różnice w przekonaniach na temat zachowań seksualnych przeciwnej płci mogą mieć duży wpływ na konflikty między płciami w obszarze seksualności, prawdopodobnie mogą stanowić również podłoże powstawania dysfunkcji seksualnych.

Różnice między kobietami i mężczyznami koncentrują się przede wszystkim na sferach kobiecych potrzeb erotycznych (dla kobiet są to: podniecanie się długo trwającymi pieszczotami, romantyczna atmosfera w sypialni, platoniczne flirtowanie, które to zachowania uznały za bardzo typowe dla siebie), oraz męskiej aktywności związanej z seksem (kobiety uznały za dużo bardziej charakterystyczne dla mężczyzn niż oni sami: oglądanie filmów pornograficznych, przechwalanie się podbojami seksualnymi, eksperymentowanie w seksie, czy uzyskiwanie satysfakcji seksualnej).

3. Zajęcia domowe
W tej sferze różnice międzypłciowe ujawniły się tylko w stosunku do zachowań uznanych za typowo kobiece. Kobiety uznały wszystkie zachowania (obowiązki domowe ) za dużo bardziej dla nich typowe niż ocenili to mężczyźni (były to: pranie, sprzątanie, prasowanie, zmywanie naczyń, gotowanie i robienie zakupów spożywczych).

4. Zainteresowania, spędzanie wolnego czasu
W tym obszarze wystąpił jeden charakterystyczny element, mianowicie wszystkie zachowania związane z mówieniem, rozmawianiem zostały ocenione przez kobiety jako dużo bardziej typowe dla nich niż oszacowali to mężczyźni. Były to następujące zachowania: plotkowanie, rozmawianie dużo i często, prowadzenie rozmów o uczuciach, mówienie o ludziach.


Tak wyraźne różnice między kobietami i mężczyznami w ocenie typowości płciowej zachowań można interpretować na gruncie wielu teorii na temat płciowości człowieka. Koncepcje najbardziej w nauce znane i wykorzystywane to przede wszystkim:

1. koncepcje antropologiczne, których twórcy zakładają, że społeczeństwem kieruje konieczność przygotowania każdego pokolenia młodych ludzi do zajęcia określonych miejsc w strukturze społecznej. A że struktura ta wszędzie oparta jest na podziale pracy ze względu na rodzaj, przygotowanie takie dotyczyć musi nie tylko umiejętności, ale także psychiki jednostek- chłopcy i dziewczęta muszą zostać ukształtowani tak, aby w przyszłości odgrywać zupełnie różne role.

W kategoriach antropologicznych można zinterpretować fakt, że kobiety jako dużo bardziej typowe płciowo oceniły zachowania związane z ekspresją ciała- taka sytuacja może wynikać z większej wrażliwości kobiet niż mężczyzn na wskaźniki niewerbalne i większą w związku z tym ich spostrzegawczość i zdolność rozróżniania tych wskaźników. Źródłem tego typu różnic między płciami może być podział pracy między kobietami i mężczyznami związany z ich funkcjami biologicznymi. Z takim podziałem muszą wiązać się oczekiwania wobec każdej z płci, które kształtują odpowiednie cechy, przekonania i umiejętności (Eagly, 1987, za: J. Miluska, 1999). Tak więc opiekowanie się dziećmi zwiększa wrażliwość kobiet na wskaźniki niewerbalne i powoduje, że kobiety częściej niż mężczyźni uśmiechają się i angażują w wymianę emocjonalną w grupie (Miluska, 1999). Mężczyźni pełniący role raczej instrumentalne nie są w tak dużym stopniu jak kobiety wyczuleni na sygnały niewerbalne, nie są one też dla nich takie ważne. Również ze względu na pełnione przez kobiety zadania związane z wychowaniem potomstwa czy koniecznością współpracy z innymi kobietami, mogły wykształcić one w sobie zarówno umiejętność, jak i potrzebę zwracania uwagi na werbalne zachowania komunikacyjne (co wyraża się w wyższej ocenie tego typu zachowań jako kobiecych przez kobiety niż przez mężczyzn).

2. teorie biologiczne, które zakładają odmienność w budowie i funkcjonowaniu mózgu mężczyzn i kobiet. Konsekwencją tej odmienności są dające się zaobserwować różnice nie tylko w wyglądzie, ale również w sposobie myślenia i zachowywania się obu płci.

Dziewczynki już od urodzenia są wrażliwsze niż chłopcy, mocniej reagują na dotyk, dźwięk, zapach. Więcej widzą i lepiej zapamiętują to, co widzą (Moir, Jessel, 1989). Skłonności ich mózgu powodują, że bardziej interesują się ludźmi i lepiej nadają i odbierają sygnały społeczne zapisane w języku ciała. Dzieje się tak dlatego, że mózg kobiety jest wyspecjalizowany do pełnienia funkcji społecznych, komunikacyjnych (prawa i lewa półkula są u kobiet lepiej połączone niż u mężczyzn, poza tym ośrodki mózgowe odpowiedzialne za umiejętności werbalne są bardziej specyficzne niż w mózgu męskim) (Moir, Jessel, 1989).
Dlatego kobiety będą przywiązywały większą wagę do czynności związanych z komunikacją werbalną niezależnie od pełnionych przez nie ról. Teorie biologiczne wyjaśniają również, dlaczego kobiety dążą do większej polaryzacji, a mężczyźni do mniejszej polaryzacji zestereotypizowanych ról płciowych związanych z wykonywaniem domowych obowiązków. Mężczyźni rzeczywiście nie „widzą” brudnych naczyń, które uderzają w najwyżej cenione przez kobiety wartości- dom jako tło dla ważnych związków między ludźmi (Moir, Jessel. 1989). Odmienność percepcji kobiet i mężczyzn w kwestii sprzątania, prania czy innych obowiązków domowych uwidacznia się więc w ich różnych ocenach co do typowości płciowej tych czynności.

3. koncepcje społecznego uczenia się kładące nacisk na analizę naznaczonych stereotypem płci oczekiwań dorosłych tworzących strukturę społeczną. Ważna jest tutaj samosprawdzająca się przepowiednia- dorośli traktują inaczej chłopców i dziewczynki, ponieważ posiadają z góry wyrobiony stereotyp na temat tego, co dziewczynki i chłopcy zwykle lubią.

Istotny dla przyswajania sobie przez dzieci stereotypów płciowych może być odmienny dla chłopców i dziewczynek rodzaj socjalizacji. Być może dziewczynki poddawane są socjalizacji ukierunkowanej na kolektywizm, a chłopcy- na indywidualizm. (zgodnie ze stereotypem kobiety jako współpracującej i mężczyzny jako niezależnego i samowystarczalnego) (Kuczyńska, 1992). Jak twierdzi Miluska (Miluska, 1996), pierwszy typ wychowania będzie podkreślał wartość podobieństwa do innych ludzi, drugi- będzie sprzyjał sposobowi myślenia i zachowania się, który zaangażuje opartą na różnicy tożsamość osobistą. Kobiety będą więc budowały swoją tożsamość na podstawie przynależności do grupy, np. „jestem kobietą”, mężczyźni na podstawie odrębności od innych, czyli w mniejszej zależności od przynależności do grupy mężczyzn. Fakt ten może wyjaśniać tendencję kobiet do tworzenia bardziej wyraźnych stereotypów zachowań charakterystycznych dla jednej z płci- ich poczucie tożsamości, bardziej niż mężczyzn, zależy od podporządkowania się tym stereotypom.

4. teorie opisujące kulturę w wymiarze męskość- kobiecość
Zakładają one, że istnieją kultury, które można określić mianem kobiecych (role płciowe w takich społeczeństwach nakładają się, ceni się orientację ekspresyjną, rozwiązuje się konflikty przez kompromis, istnieje wolność wyboru pułapu osiągnięć zawodowych) oraz kultury męskie (charakterystyczny jest dla nich przemysł ciężki, orientacja instrumentalna, sztywne stereotypy płciowe, wartościowe są cechy typowo męskie, jak asertywność, siła, ambicje) (Hofstede, 1991, za: Boski, 1999)

Na podstawie przeprowadzonych analiz Polska została uznana za kulturę kobiecą ( Boski, 1999), w której zarówno kobiety typowo kobiece, jak i androgyniczne, są w pozycji o wiele korzystniejszej niż w krajach o kulturze męskiej. Podstawą działania kobiet w społeczeństwie kobiecym jest między innymi wzmacnianie kobiecości, czyli podkreślanie wagi cech uznanych za typowo kobiece (np. w pełnieniu funkcji kierowniczych). Aby wzmacniać kobiecość, musi być ona wyraźnie określona. Dlatego prawdopodobnie kobiety w Polsce wykazują tendencję do oceniania zachowań jako skrajnie typowych dla jednej z płci. Równocześnie mężczyźni próbują się w takiej sytuacji społecznej odnaleźć i o ile dla kobiet korzystne jest, aby podkreślać różnice między płciami (i tym samym promować kobiecość, którą reprezentują), dla mężczyzn takie działania nie byłyby funkcjonalne. (Aby być społecznie akceptowanym, musieliby przyjąć zachowania kobiece). Dlatego mężczyźni dążą do unifikacji, aby móc wybierać z puli zachowań aprobowanych, ale płciowo bardziej neutralnych niż kobiecych.

Powyższe przykłady są tylko propozycjami interpretacji uzyskanych wyników. Kwestia genezy różnic międzypłciowych zarówno w sposobie zachowania, jak i przetwarzania informacji o sobie i świecie pozostaje nadal sprawą otwartą. Tak więc przeprowadzone przeze mnie badania są badaniami eksploracyjnymi, które zaledwie zarysowują pewne tendencje i pokazują obszary godne głębszej analizy oraz zainteresowania badaczy. Jest to również etap wstępny pracy nad utworzeniem kwestionariusza do oceny behawioralnych aspektów płci psychologicznej.

Biliografia:
1. S.L. Bem : „Męskość, kobiecość. O różnicach wynikających z płci” GWP, 2000.
2. P. Boski : „Męskość- kobiecość jako wymiar kultury. Przegląd koncepcji i badań” , w: „Męskość – kobiecość w perspektywie indywidualnej i kulturowej” pod red. J. Miluskiej i P. Boskiego, Warszawa, 1999.
3. A. Kuczyńska : „Inwentarz do oceny płci psychologicznej. Podręcznik” Warszawa 1992
4. J. Miluska : „Tożsamość kobiet i mężczyzn w cyklu życia” Wydawnictwo Naukowe UAM 1996
5. J. Miluska: "Przyczyny róznic płciowych. Dylematy i rozstrzygnięcia" , w: „Męskość – kobiecość w perspektywie indywidualnej i kulturowej” pod red. J. Miluskiej i P. Boskiego, Warszawa, 1999.
6. A. Moir, D. Jessel : „Płeć mózgu, o prawdziwej różnicy między mężczyzną i kobietą” PIW 1989.
7. A. & B. Moir : „Why Men Don’ t Iron. The New Reality of Gender Differences” HarperCollinsPublishers, London 1999




Alicja Strzelecka

edzamieszczono: 2007.09.14

szukaj

menu

najnowsze teksty

najnowsze posty

linki sponsorowane

możesz pomóc

Zapisz się do grupy mailowej

publikacje

wspierają nas

polecane

twoja transKARTA

kalendarium

! Oddziały i grupy Trans-Fuzji

! spotkania indywidualne

# pomoc psychologiczna

dla osób transpłciowych:
- w Krakowie
- w Poznaniu
- w Trójmieście
- w Warszawie
- we Wrocławiu

* pomoc prawna

myśli i cytaty

Życie jest za krótkie, aby być niewolnikiem ludzkich oczekiwań. Nie warto powstrzymać się od działań z obawy przed krytyką innych.
Antony Hegarty

Trans-Fuzja w necie

transgenderyzm

Można rozumieć jako praktykę przekraczania norm związanych z płcią. W takim ujęciu osoba transgenderowa to ktoś, kogo prezentacja płciowości przynajmniej czasami jest odmienna od oczekiwań kultury, w jakiej ta osoba żyje.

transpłciowość

Różnymi wariantami transpłciowości są:

transwestytyzm

Tego się nie leczy, można tylko zaakceptować. Lekarz, który będzie utrzymywał, że Cię z tego wyleczy, nie wie o czym mówi. Leczyć można tylko fetyszyzm transwestytyczny.

należymy do

generowano:
0.3573 s
  kontakt@transfuzja.org użwamy cookies »  
fundacja na rzecz osób transpłciowych
 
login

hasło

zapomniane hasłozarejestrujzaloguj