Artykuły, teksty, opracowania

Zasady Yogyakarty


Coraz częściej podejmowane są na świecie inicjatywy mające na celu zdefiniowanie i rozpowszechnienie standardów prawnych dotyczących praw osób LGBT. Jednym z najważniejszych przedsięwzięć tego typu było opracowanie w 2006 r. przez panel międzynarodowych ekspertów dokumentu zawierającego rekonstrukcję międzynarodowych standardów praw człowieka w odniesieniu do orientacji seksualnej i tożsamości płciowej, tzw. Zasad Yogyakarty (ang. Yogyakarta Principles).


W promocję Zasad Yogyakarty włączył się Thomas Hammarberg, Komisarz Praw Człowieka Rady Europy, zalecając państwom członkowskim podjęcie kroków mających na celu realizację standardu zawartego w dokumencie. W tworzeniu dokumentu uczestniczył wybitny polski prawnik - prof. dr hab. Roman Wieruszewski - kierownik Poznańskiego Centrum Praw Człowieka INP PAN.
Dwuletni okres obecności tego dokumentu w świadomości społeczności zajmujących się ochroną praw człowieka na świecie, potwierdził doniosłość jego ustaleń.
Zapoznawszy się zaproponowanymi w dokumencie standardami prawnymi dotyczącymi ludzi LGBT w zakresie ochrony ich praw, Fundacja Trans-Fuzja w pełni podziela i wspiera zawarte w tym dokumencie standardy. W podejmowanych przez nas działaniach zamierzamy zabiegać o ich pełną realizację na gruncie polskim.
Oto przesłanki jakie przyjęli eksperci formułując proponowane standardy:

W preambule do dokumentu "Yogyakarta Principles" czytamy:

"Przypominając, że wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi w godności i prawach, oraz że każdy ma prawo do korzystania z praw człowieka bez względu na jakiekolwiek różnice takie jak rasa, kolor, płeć, język, religia, przekonania polityczne lub inne, pochodzenie narodowe lub społeczne, własność, urodzenie czy inny status;

Zaniepokojeni tym, że przemoc, molestowanie, dyskryminacja, wykluczenie, stygmatyzacja oraz uprzedzenia, są skierowane wobec osób o nietypowej orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej we wszystkich regionach świata; tym, że te doświadczenia są połączone z dyskryminacją ze względu na płeć, rasę, wiek, religię, niepełnosprawność, stan zdrowotny czy ekonomiczny, i tym, że ta przemoc, molestowanie, dyskryminacja, stygmatyzacja i uprzedzenie uderzają w integralność i godność osób będących ofiarami tych nadużyć, mogą osłabić ich poczucie własnej wartości, oraz przynależność do ich wspólnoty, a także doprowadzać wielu do ukrywania lub tłumienia własnej tożsamości oraz do życia w strachu i ukryciu;

Świadomi tego, że ludzie doświadczają naruszeń praw człowieka z tego powodu, że są lesbijkami, gejami, czy biseksualistami, lub są za takich postrzegani z powodu ich dobrowolnych stosunków płciowych z osobami tej samej płci, lub ponieważ są osobami trassekksualnymi, transpłciowymi lub interseksualnymi, lub przynależeli do grup społecznych identyfikowanych w niektórych społecznościach przez ich orientację seksualną, lub tożsamość płciową , lub byli za takich postrzegani;

Rozumiejąc »orientację seksualną« jako zdolność osoby do rozwinięcia głębokiego uczuciowego, emocjonalnego i seksualnego związku, oraz intymnych i seksualnych relacji i związków z osobami płci przeciwnej lub tej samej płci.

Rozumiejąc »tożsamość płciową« jako głęboko odczuwane, wewnętrzne i indywidualne doświadczenie płci społecznej i odczucie własnej cielesności, które może nie być zgodne z płcią określoną przy urodzeniu. Niezgodność ta może prowadzić do modyfikacji wyglądu zewnętrznego lub funkcji biologicznych metodami medycznymi (chirurgicznymi lub innymi), a także do wyrażania własnej płciowości przez ubiór, mowę czy maniery;

Obserwując, że prawo międzynarodowe w zakresie praw człowieka uznaje, że wszystkie osoby, bez względu na ich orientację seksualną lub tożsamość płciową, mają prawo do korzystania z pełni praw człowieka, że stosowanie istniejących praw człowieka powinno uwzględniać szczególne sytuacje i doświadczenia ludzi o różnej orientacji seksualnej i tożsamości płciowej; że we wszystkich działaniach w tym zakresie, dotyczących dzieci, dobro dziecka powinno być głównym kryterium. Dziecko, które umie formułować osobiste poglądy, ma prawo je swobodnie wyrażać, a poglądy te powinny być wzięte pod uwagę w zależności od wieku i dojrzałości dziecka;

Zauważając, że prawo międzynarodowe w zakresie praw człowieka ustanawia bezwzględny zakaz dyskryminacji w odniesieniu do pełnego korzystania ze wszystkich praw człowieka, osobistych, kulturalnych, gospodarczych, politycznych i społecznych, orientacji seksualnej i tożsamości płciowej, jest integralna częścią równości między mężczyznami i kobietami, oraz że państwa muszą podejmować środki zmierzające do eliminacji uprzedzeń i zwyczajów opartych na pojęciu niższości lub wyższości jednaj z płci nad drugą lub stereotypowych rolach mężczyzn i kobiet, i dalej zauważając , że społeczność międzynarodowa uznała prawo do swobodnego i odpowiedzialnego decydowania o sprawach własnej seksualności, włączając w to zdrowie seksualne i reprodukcyjne, wolne od nacisku, dyskryminacji i przemocy;

Uznając znaczącą wartość systematycznego wyrażania międzynarodowych praw człowieka jako mających zastosowanie do życia i doświadczeń osób o różnej orientacji seksualnej i tożsamości płciowej;

Przyznając, że wyrażenie to musi opierać się na aktualnym stanie prawa międzynarodowego w zakresie praw człowieka, oraz będzie wymagało stałej rewizji, która będzie uwzględniała rozwój tego prawa i jego zastosowanie do konkretnych przykładów doświadczeń osób o różnej orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej w rożnym czasie i w różnych rejonach świata oraz państwach;

Po spotkaniu ekspertów, które odbyło się w miejscowości Yogyakarta w Indonezji w dniach 6 do 9 listopada 2006r. niniejszym przyjmujemy następujące zasady:



ZASADY YOGYAKARTY



Wprowadzenie do Zasad Yogyakarty


Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi w godności i prawach. Wszystkie prawa człowieka są powszechne, współzależne, niepodzielne i wzajemnie na siebie oddziałowują. Orientacja seksualna1 i tożsamość płciowa2 są integralną częścią godności i człowieczeństwa każdej istoty ludzkiej i nie mogą być przyczyną dyskryminacji albo nadużyć.

 

Uczyniono znaczny postęp w celu zagwarantowania by osoby wszystkich orientacji seksualnych i tożsamości płciowych mogły cieszyć się równą godnością i szacunkiem należnym wszystkim ludziom. W wielu państwach obowiązują obecnie ustawy i konstytucje, które gwarantują równość i niedyskryminację bez względu na płeć, orientację seksualną czy tożsamość płciową.

 

Tym niemniej, naruszenia praw człowieka skierowane przeciwko osobom z uwagi na ich rzeczywistą lub postrzeganą orientację seksualną lub tożsamość płciową tworzą globalny, zakorzeniony wzorzec będący przedmiotem poważnego niepokoju. Naruszenia te obejmują egzekucje pozasądowe, tortury i okrutne traktowanie, molestowanie seksualne i gwałt, naruszenia prywatności, arbitralne pozbawienie wolności, odmowę zatrudnienia i kształcenia oraz poważną dyskryminację w odniesieniu do poszanowania innych praw człowieka. Naruszeniom tym towarzyszą często inne formy przemocy, nienawiści, dyskryminacji oraz wykluczenia, dokonywane z takich przyczyn jak rasa, wiek, religia, niepełnosprawność, status ekonomiczny, społeczny lub inny.


Wiele państw i społeczeństw nakłada na jednostki na drodze zwyczaju, prawa lub stosowania przemocy normy dotyczące płci i orientacji seksualnej, a także chce kontrolować ich relacje osobiste oraz samoidentyfikację. Ingerowanie w seksualność pozostaje główną przyczyną trwałej przemocy związanej z płcią oraz nierówności płci.

 


System międzynarodowy uczynił ogromny postęp w kierunku równości płci i ochrony przed przemocą w społeczeństwie, społeczności czy rodzinie. Ponadto kluczowe mechanizmy ONZ z zakresu praw człowieka potwierdziły ciążący na Państwie obowiązek zapewnienia wszystkim osobom skutecznej ochrony przed dyskryminacją ze względu na tożsamość lub orientację seksualną. Międzynarodowa reakcja na naruszenia praw człowieka związane z orientacją seksualną i tożsamością płciową jest jednakże fragmentaryczna i niekonsekwentna.

 

W celu pokonania tych niedoskonałości konieczna jest konsekwentna interpretacja całego systemu międzynarodowego prawa praw człowieka i jego zastosowania w kwestiach związanych z orientacją seksualną i tożsamością płciową. Dla promocji i ochrony wszystkich praw człowieka wszystkich osób na zasadzie równości i bez dyskryminacji, niezbędnym jest zestawienie i objaśnienie zobowiązań państwa wynikających z obowiązującego prawa praw człowieka.

 

Aby nadać większej jasności i spójności zobowiązaniom państw z zakresu praw człowieka, Międzynarodowa Komisja Prawników (International Commission of Jurists) i International Service for Human Rights, działając w imieniu koalicji organizacji zajmujących sie prawami człowieka, stworzyły projekt mający na celu opracowanie zbioru międzynarodowych zasad prawnych odnośnie stosowania prawa międzynarodowego w przypadku naruszeń praw człowieka opartych na orientacji seksualnej i tożsamości płciowej.

 

Poniższe Zasady zostały nakreślone, rozwinięte, przedyskutowane i doprecyzowane przez grupę wybitnych ekspertów w dziedzinie praw człowieka. Na spotkaniu odbywającym się na Uniwersytecie Gadjah Mada w Yogyakarcie (Indonezja) w dniach 6-9 listopada 2006 r., 29 wybitnych ekspertów z 25 państw, posiadających różnorodne pochodzenie i doświadczenie w materii praw człowieka, jednogłośnie przyjęło Zasady Yogyakarty odnośnie stosowania międzynarodowego prawa praw człowieka w odniesieniu do orientacji seksualnej i tożsamości płciowej.

 

Sprawozdawca spotkania, profesor Michael O’Flaherty, wniósł ogromny wkład w opracowanie i zrewidowanie Zasad Yogyakarty. Jego poświęcenie i niestrudzony wysiłek miały kluczowe znaczenie dla pomyślnego zakończenia prac.

 

Zasady Yogyakarty odnoszą się do szerokiego zakresu standardów z dziedziny praw człowieka i ich zastosowania w kwestiach związanych z orientacją seksualną i tożsamością płciową. Zasady potwierdzają podstawowy obowiązek implementacji przez państwa praw człowieka. Każdej zasadzie towarzyszą szczegółowe zalecenia pod adresem państw. Eksperci podkreślają także, iż obowiązek promocji i ochrony praw człowieka ciąży na wszystkich podmiotach. Do innych podmiotów, takich jak instytucje ONZ związane z prawami człowieka, narodowe instytucje praw człowieka, media, organizacje pozarządowe i donatorzy skierowano dodatkowe zalecenia.

 

Eksperci są zgodni, że Zasady Yogyakarty odzwierciedlają obowiązujący stan międzynarodowego prawa praw człowieka w odniesieniu do kwestii związanych z orientacją seksualną i tożsamością płciową. Uważają także, iż z uwagi na proces ewolucji prawa praw człowieka państwa mogą podjąć dodatkowe zobowiązania.

  

Zasady Yogyakarty potwierdzają wiążące międzynarodowe standardy prawne, które muszą być przestrzegane przez wszystkie państwa. Dają one nadzieję na inną przyszłość, gdzie wszyscy ludzie urodzeni wolni i równi w godności i prawach będą mogli korzystać z tego cennego, przyrodzonego prawa.

 

 

Sonia Onufer Corrêa                            Vitit Muntarbhorn

 

Współprzewodnicząca zebrania Współprzewodniczący zebrania ekspertów ekspertów




Preambuła


Przypominając, że wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi w godności i prawach, oraz że każdy ma prawo do korzystania z praw człowieka bez względu na jakiekolwiek cechy takie jak rasa, kolor, płeć, język, religia, przekonania polityczne lub inne, pochodzenie narodowe lub społeczne, własność, urodzenie czy inny status;


Zaniepokojeni tym, że przemoc, molestowanie, dyskryminacja, wykluczenie, stygmatyzacja oraz uprzedzenie są skierowane wobec osób ze względu na ich orientację seksualną lub tożsamość płciową we wszystkich regionach świata; tym, że te doświadczenia są połączone z dyskryminacją ze względu na płeć, rasę, wiek, religię, niepełnosprawność, stan zdrowotny czy ekonomiczny, i tym, że ta przemoc, molestowanie, dyskryminacja, stygmatyzacja i uprzedzenie uderzają w integralność i godność osób będących ofiarami tych nadużyć, mogą osłabić ich poczucie własnej wartości oraz przynależności do ich wspólnoty oraz prowadzić wiele z nich do ukrywania lub tłumienia własnej tożsamości oraz do życia w strachu i ukryciu;


Świadomi tego, że w przeszłości ludzie doświadczali naruszeń praw człowieka ponieważ byli lesbijkiami, gejami czy biseksualistami lub byli za takich postrzegani z powodu ich dobrowolnych stosunków płciowych z osobami tej samej płci lub ponieważ byli osobami transeksualnymi, transgenderowymi lub interseksualnymi lub przynależeli do grup społecznych identyfikowanych w niektórych społeczeństwach poprzez ich orientację seksualną lub tożsamość płciową lub byli za takich postrzegani;

Rozumiejąc “orientację seksualną” jako zdolność każdej osoby do rozwinięcia głębokiego uczuciowego, emocjonalnego i seksualnego pociągu oraz intymnych i seksualnych związków z osobami innej płci lub tej samej płci lub różnych płci;  


Rozumiejąc “tożsamość płciową” jako głęboko odczuwane wewnętrzne i indywidualne doświadczenie płci społecznej, która może lub nie odpowiadać płci określonej przy urodzeniu, włączając w to osobiste odczucie własnej cielesności (które może prowadzić do modyfikacji wyglądu zewnętrznego lub biologicznych funkcji metodami medycznymi, chirurgicznymi lub innymi) i inne formy wyrażania własnej płciowości przez ubiór, mowę czy maniery;


Obserwując, że prawo międzynarodowe w zakresie praw człowieka uznaje, że wszystkie osoby bez względu na ich orientację seksualną lub tożsamość płciową mają prawo do korzystania z pełni praw człowieka, że stosowanie istniejących praw człowieka powinno uwzględniać szczególne sytuacje i doświadczenia ludzi o różnej orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej; że we wszystkich działaniach dotyczących dzieci dobro dziecka powinno być głównym kryterium i dziecko, które umie formułować osobiste poglądy, ma prawo je swobodnie wyrażać, poglądy te powinny być wzięte pod uwagę w zależności od wieku i dojrzałości dziecka;


Zauważając, że prawo międzynarodowe w zakresie praw człowieka ustanawia bezwzględny zakaz dyskryminacji w odniesieniu do pełnego korzystania ze wszystkich praw człowieka, osobistych, kulturalnych, gospodarczych, politycznych i społecznych, że poszanowanie praw seksualnych, orientacji seksualnej i tożsamości płciowej, jest integralną częścią realizacji równości między mężczyznami i kobietami, oraz że państwa muszą podejmować środki zmierzające do eliminacji uprzedzeń i zwyczajów opartych na pojęciu niższości lub wyższości jednej z płci lub na stereotypowych rolach mężczyzn i kobiet, i dalej zauważając, że społeczność międzynarodowa uznała prawo do swobodnego i odpowiedzialnego decydowania o sprawach własnej seksualności, włączając w to zdrowie seksualne i reprodukcyjne, wolne od nacisku, dyskryminacji i przemocy;


Uznając znaczącą wartość systematycznego wyrażania międzynarodowych praw człowieka jako mających zastosowanie do życia i doświadczeń osób o różnej orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej;


Przyznając, że wyrażenie to musi opierać się na aktualnym stanie prawa międzynarodowego w zakresie praw człowieka oraz będzie wymagało stałego przeglądu, która będzie uwzględniała rozwój tego prawa i jego zastosowanie do konkretnych przykładów i doświadczeń osób o różnej orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej w różnym czasie i różnych rejonach świata oraz państwach;




PO SPOTKANIU EKSPERTÓW, KTÓRE ODBYŁO SIĘ W MIEJSCOWOŚCI YOGYAKARTA, W INDONEZJI, W DNIACH OD 6 DO 9 LISTOPADA 2006 R. NINIEJSZYM PRZYJMUJEMY NASTĘPUJĄCE ZASADY:




Zasada 1. Prawo do powszechnego korzystania z praw człowieka


Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi w godności i prawach. Ludzie o różnej orientacji seksualnej i tożsamości płciowej mają prawo do pełnego korzystania z praw człowieka.


Państwa powinny:


a) zapewnić, by ich narodowe konstytucje i inne właściwe ustawodawstwo zawierały zasady powszechności, współzależności, niepodzielności i wzajemnego oddziaływania na siebie wszystkich praw człowieka oraz zapewnić praktyczną realizację powszechnego korzystania ze wszystkich praw człowieka;


b) wprowadzić zmiany ustawodawcze, łącznie z prawem karnym, w celu zapewnienia powszechnego korzystania ze wszystkich praw człowieka;


c) przyjąć programy edukacyjne i podnoszące społeczną świadomość w celu promocji i wzmocnienia pełnego korzystania ze wszystkich praw człowieka przez wszystkich ludzi, niezależnie od ich orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej;


d) zintegrować w ramach polityki państwa i procesu decyzyjnego podejście pluralistyczne, które uznaje i potwierdza współzależność i niepodzielność wszystkich aspektów tożsamości osoby, łącznie z orientacją seksualną i tożsamością płciową.



Zasada 2. Prawo do równości i niedyskryminacji 


Każdy ma prawo do korzystania ze wszystkich praw człowieka bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową. Każdy ma prawo do równości wobec prawa i równej ochrony prawnej bez dyskryminacji z uwagi na te cechy i bez względu na to, czy wpływa to na korzystanie z innych praw człowieka, czy nie. Prawo powinno zakazywać takiej dyskryminacji i gwarantować wszystkim osobom równą i skuteczną ochronę przed dyskryminacją.


Dyskryminacja ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową oznacza wszelkie różnicowanie, wyłączenie, ograniczenie lub uprzywilejowanie na podstawie orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej, które ma na celu lub skutkuje unieważnieniem lub osłabieniem równości wobec prawa lub równej ochrony prawnej, lub uznania, korzystania lub wykonywania wszystkich praw człowieka w równy sposób. Dyskryminacja ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową może być, i zwyczajowo jest, związana z dyskryminacją na innej podstawie, takiej jak płeć, rasa, religia, niepełnosprawność, status zdrowotny czy ekonomiczny.


Państwa powinny:


a) włączyć w ich narodowe konstytucje lub właściwe ustawodawstwo zasady równości i niedyskryminacji ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową, jeżeli nie są już w nich zawarte, także poprzez zmianę lub interpretację prawa, oraz zapewnić efektywną realizację tych zasad;


b)  znieść przepisy karne i inne, które zakazują lub są przyjęte w celu zakazania dobrowolnej aktywności seksualnej między osobami tej samej płci powyżej wieku przyzwolenia na stosunki płciowe oraz zapewnić, by ten sam wiek przyzwolenia na stosunki płciowe obowiązywał w stosunku do aktywności seksualnej osób tej samej płci i różnej płci;


c)  przyjąć właściwe ustawodawstwo i inne środki, które zakazują i eliminują dyskryminację ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową w sferze publicznej i prywatnej;


d)  przyjąć właściwe środki w celu zabezpieczenia stosownego rozwoju osób o różnej orientacji seksualnej i tożsamości płciowej, które mogą być konieczne dla zapewnienia tym grupom lub jednostkom równego korzystania z praw człowieka. Środki te nie powinny być uważane za dyskryminujące;


e)  we wszystkich reakcjach na dyskryminację ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową, brać pod uwagę sposób, w jaki ten rodzaj dyskryminacji może się pokrywać z innymi formami dyskryminacji;


f)  podjąć wszelkie właściwe działania, włączając w to programy edukacyjne i szkoleniowe, w celu wyeliminowania postaw i zachowań opartych o uprzedzenia i dyskryminację, które są związane z pojęciem niższości lub wyższości jakiejkolwiek orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej lub wyrażania płciowości.



Zasada 3. Prawo do podmiotowości prawnej


Każdy ma prawo, by wszędzie uznawano jego podmiotowość prawną. Osoby o różnej orientacji seksualnej i tożsamości płciowej powinny mieć zdolność prawną we wszystkich aspektach prawa. Samodzielnie zdefiniowane orientacja seksualna i tożsamość płciowa każdej osoby jest integralną częścią ich osobowości i jednym z bardziej podstawowych aspektów samookreślenia się, godności i wolności. Nikt nie może być zmuszany do poddania się zabiegom medycznym, włączając w to chirurgiczną korektę płci, sterylizację czy terapię hormonalną, jako wymogowi uznania przez prawo ich tożsamości płciowej. Żaden ze statusów takich jak małżeństwo czy rodzicielstwo, nie może być wykorzystany do uniemożliwienia uznania przez prawo tożsamości płciowej danej osoby. Nikt nie może być poddany presji, by ukryć, stłumić lub odrzucić swoją orientację seksualną lub tożsamość płciową.


Państwa powinny:


a) zapewnić, by wszystkie osoby miały nadaną zdolność do czynności prawnych w sprawach cywilnych bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową, oraz możliwość korzystania z tej zdolności, włączając w to równe prawa do zawierania umów oraz do administrowania, posiadania oraz nabywania (także poprzez dziedziczenie), zarządzania, korzystania i dysponowania własnością;


b)  podjąć wszelkie konieczne środki prawne, administracyjne i inne, by w pełni szanować i uznawać prawnie samodzielnie określoną tożsamość płciową każdej osoby;


c)  podjąć wszelkie konieczne środki prawne, administracyjne i inne, by zapewnić istnienie procedur, zgodnie z którymi wszystkie wydane przez państwo dokumenty tożsamości, które wskazują na płeć/płeć społeczną – włączając w to akty urodzenia, paszporty, rejestry elektroniczne i inne dokumenty – odzwierciedlają tożsamość płciową określoną przez daną osobę;


d)  zapewnić, by takie procedury były skuteczne, rzetelne i niedyskryminujące i szanują godność i prywatność zainteresowanych osób;


e)  zapewnić, by zmiany w dokumentach tożsamości były uznawane we wszystkich sytuacjach, gdzie identyfikacja lub rozróżnienie osób ze względu na płeć są wymagane przez prawo lub politykę państwa;


f)  podjąć programy w celu zapewnienia pomocy socjalnej wszystkim osobom, które przechodzą proces transformacji płci lub jej korekty.




Zasada 4. Prawo do życia 


Każdy ma prawo do życia. Nikt nie powinien być arbitralnie pozbawiony życia, także ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową. Kara śmierci nie może być nakładana na osoby z powodu ich dobrowolnej aktywności seksualnej między osobami powyżej wieku przyzwolenia na stosunki płciowe bądź z powodu ich orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej.


Państwa powinny:


a) znieść wszelkie formy przestępstw, które mają za cel lub skutek zakazanie dobrowolnej aktywności seksualnej między osobami powyżej wieku przyzwolenia na stosunki płciowe, a do czasu ich zniesienia, nie stosować kary śmierci wobec osób skazanych za te przestępstwa;


b) darować kary śmierci i zwolnić osoby czekające na egzekucję za popełnienie przestępstw związanych z dobrowolną aktywnością seksualną między osobami powyżej wieku zgody;


c) zaprzestać ataków dokonywanych przez państwo lub na które państwo przyzwala, na życie osób ze względu na ich orientację seksualną lub tożsamość płciową, oraz zapewnić, by wszystkie takie ataki ze strony państwa, jednostek czy grup, były energicznie ścigane, oraz aby, gdy znaleziono właściwe dowody, osoby odpowiedzialne za nie były postawione w stan oskarżenia, sądzone i stosownie ukarane.

 

Zasada 5. Prawo do bezpieczeństwa osobistego


Każdy, bez względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową, ma prawo do bezpieczeństwa osobistego oraz ochrony państwa przed przemocą lub uszkodzeniem ciała, które jest spowodowane przez funkcjonariuszy państwa bądź jednostkę czy grupę.


Państwa powinny:


a) podjąć wszystkie konieczne programowe działania zapobiegające lub zapewniające ochronę przed wszystkimi formami przemocy i molestowania związanego z orientacją seksualną i tożsamością płciową;


b) podjąć wszystkie konieczne środki ustawodawcze w celu ustanowienia sankcji karnych za stosowanie przemocy, groźby użycia przemocy, podżegania do przemocy lub związanego z nią molestowania, z powodu orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej każdej osoby lub grupy osób, we wszystkich sferach życia, włączając w to życie rodzinne;


c) podjąć wszelkie konieczne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia, że orientacja seksualna lub tożsamość płciowa ofiary nie była podstawą do usprawiedliwienia, tłumaczenia czy umniejszania znaczenia tej przemocy;


d) zapewnić, by w przypadku użycia przemocy prowadzono intensywne dochodzenie i gdy zostaną znalezione właściwe dowody, osoby odpowiedzialne były postawione w stan oskarżenia, sądzone oraz stosownie ukarane, oraz by ofiarom naprawiono krzywdy i by otrzymały stosowne zadośćuczynienie, włączając w to odszkodowanie;


e) przedsięwziąć kampanie podnoszące świadomość społeczną, skierowane do ogółu społeczeństwa, a także do rzeczywistych i potencjalnych sprawców przemocy w celu zwalczania uprzedzeń, które są przyczyną stosowania przemocy związanej z orientacją seksualną i tożsamością płciową.



Zasada 6. Prawo do prywatności


Każdy, bez względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową, ma prawo do korzystania z prywatności bez arbitralnej lub bezprawnej ingerencji, włączając w to ochronę własnej rodziny, mieszkania i korespondencji, a także ochronę przed bezprawnymi atakami na cześć i reputację. Prawo do prywatności zawiera zazwyczaj również prawo do decydowania o ujawnieniu lub nieujawnieniu informacji o własnej orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej, jak też prawo do decydowania i dokonywania wyborów dotyczących własnego ciała i dobrowolnych związków seksualnych i innych relacji z innymi osobami.


Państwa powinny:


a) podjąć wszelkie środki prawne, administracyjne i inne, by zapewnić prawo każdej osoby, bez względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową, do korzystania ze swej sfery prywatnej, intymnych wyborów i stosunków międzyludzkich, włączając dobrowolną aktywność seksualną między osobami powyżej wieku przyzwolenia na stosunki płciowe, bez arbitralnej ingerencji;


b) znieść wszystkie przepisy kryminalizujące dobrowolną aktywność seksualną między osobami tej samej płci powyżej wieku przyzwolenia na stosunki płciowe oraz zapewnić, by ten sam wiek zgody obowiązywał w stosunku do aktywności seksualnej osób tej samej płci i różnej płci;


c) zapewnić, by przepisy karne i inne powszechnie obowiązujące nie były stosowane do de facto kryminalizacji dobrowolnej aktywności seksualnej między osobami tej samej płci powyżej wieku zgody;


d) znieść wszelkie przepisy zakazujące wyrażania tożsamości płciowej, także poprzez ubiór, wypowiedź czy maniery, lub odbierające jednostkom możliwość zmiany ich ciała jako sposobu wyrażenia ich tożsamości płciowej;


e) zwolnić wszystkie osoby zatrzymane lub skazane wyrokiem karnym, jeżeli ich pozbawienie wolności jest związane z dobrowolną aktywnością seksualną z osobami tej samej płci powyżej wieku zgody lub jest związane z ich tożsamością płciową;


f) zapewnić prawo wszystkich osób do wyboru kiedy, komu i w jaki sposób ujawnić informacje dotyczące ich orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej oraz chronić wszystkie osoby przed ujawnieniem takiej informacji w sposób arbitralny lub wbrew ich woli przez inne osoby.




Zasada 7. Ochrona przed arbitralnym pozbawieniem wolności


Nikt nie może być arbitralnie zatrzymany lub aresztowany. Arbitralnym jest zatrzymanie lub aresztowanie dokonane ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową, bez względu na to, czy zostało dokonane na mocy nakazu sądowego. Wszystkie zatrzymane osoby, bez względu na swoją orientację seksualną lub tożsamość płciową, mają prawo, na zasadzie równości, do bycia poinformowanym o przyczynach aresztowania i stawianych zarzutach, bezzwłocznego postawienia przed urzędnikiem uprawnionym do wykonywania władzy sądowej oraz do odwołania się do sądu w celu rozstrzygnięcia o legalności zatrzymania, bez względu na to czy zostały oskarżone o popełnienie czynu zagrożonego karą.



Państwa powinny:


a) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia, by orientacja seksualna lub tożsamość płciowa nie były, w jakichkolwiek okolicznościach, podstawą do zatrzymania lub aresztowania, co obejmuje usunięcie niejasno sformułowanych przepisów prawa karnego, które mogą prowadzić do dyskryminacji w ich stosowaniu lub w inny sposób umożliwiać zatrzymania spowodowane uprzedzeniami;


b) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia, by wszystkie osoby zatrzymane, bez względu na swoją orientację seksualną lub tożsamość płciową, miały prawo, na zasadzie równości, do bycia poinformowanym o przyczynach aresztowania i stawianych zarzutach, oraz bez względu na to czy zostały oskarżone o popełnienie czynu zagrożonego karą, do bezzwłocznego postawienia przed urzędnikiem uprawnionym do wykonywania władzy sądowej oraz do odwołania się do sądu w celu rozstrzygnięcia o legalności zatrzymania;


c) zapewnić policji i innym służbom zajmującym się wdrażaniem prawa programy szkoleniowe i uświadamiające w materii arbitralności zatrzymań i aresztowań dokonywanych ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową;


d) prowadzić dokładne i aktualne rejestry wszystkich zatrzymań i aresztowań, ze wskazaniem daty, miejsca i przyczyny aresztowania oraz zapewnić niezależny nadzór wszystkich miejsc zatrzymania przez organy posiadające odpowiednie kompetencje i przygotowanie do rozpoznawania przypadków zatrzymania lub aresztowania, które mogły być spowodowane orientacją seksualną lub tożsamością płciową danej osoby.

 


Zasada 8. Prawo do sądu


Każdy ma prawo do uczciwego i publicznego rozpatrzenia swojej sprawy przez właściwy, niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach w sprawie o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego skierowanego przeciwko niemu oskarżenia o popełnienie czynu zagrożonego karą, bez uprzedzeń lub dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową.


Państwa powinny:


a) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zakazania i wyeliminowania traktowania powodowanego uprzedzeniami ze względu na orientacją seksualną lub tożsamością płciową na każdym etapie postępowania w sprawach cywilnych i karnych oraz w trakcie wszelkich innych postępowań sądowych i administracyjnych, które mają na celu ustalenie praw i obowiązków, a także zapewnić, że niczyja wiarygodność, jako strony, świadka, pełnomocnika czy osoby dokonującej rozstrzygnięcia, nie będzie kwestionowana z uwagi na orientację seksualną lub tożsamość płciową;


b) podjąć wszelkie konieczne i właściwe środki w celu ochrony osób przed oskarżeniami karnymi lub procesami cywilnymi, które są w całości lub częściowo spowodowane uprzedzeniami związanymi z orientacją seksualną lub tożsamością płciową;


c) zapewnić sędziom, pracownikom sądowym, prokuratorom, prawnikom i innym osobom programy szkoleniowe i uświadamiające w materii międzynarodowych standardów praw człowieka oraz zasad równości i niedyskryminacji, w tym także w odniesieniu do orientacji seksualnej i tożsamości płciowej.


 

Zasada 9. Prawo do humanitarnego traktowania podczas pozbawienia wolności


Każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i respektujący przyrodzoną godność osoby ludzkiej. Orientacja seksualna i tożsamość płciowa są częścią godności każdej osoby.


Państwa powinny:


a) zapewnić, by pozbawienie wolności nie powodowało dalszej marginalizacji osób z uwagi na ich orientację seksualną lub tożsamość płciową ani nie narażało ich na ryzyko przemocy, złego traktowania, bądź fizycznego, psychicznego lub seksualnego znęcania się;


b) zapewnić odpowiedni dostęp do opieki zdrowotnej oraz poradnictwa właściwych w stosunku do potrzeb osób pozbawionych wolności, mając na względzie szczególne potrzeby danej osoby z uwagi na jej orientację seksualną lub tożsamość płciową, w tym związane ze zdrowiem reprodukcyjnym, dostępem do informacji oraz leczenia HIV/AIDS oraz dostępem do terapii hormonalnej lub innej, jak i w razie potrzeby, do terapii związanej z korektą płci;


c) zapewnić, w miarę możliwości, by wszyscy więźniowie mogli uczestniczyć w podejmowaniu decyzji związanych z osadzeniem ich w zakładzie właściwym ze względu na ich orientację seksualną lub tożsamość płciową;


d) przedsięwziąć środki ochronne dla wszystkich więźniów narażonych na przemoc lub znęcanie się spowodowane ich orientacją seksualną, tożsamością płciową lub wyrażaniem płci i zapewnić, w zakresie w jakim jest to racjonalnie wykonalne, iż niniejsze środki ochronne nie będą powodowały większego ograniczenia praw tych osób niż te, które dotykają ogółu więźniów;


e) zapewnić, by odwiedziny partnerów, jeśli są dozwolone, były dostępne na zasadzie równości dla wszystkich więźniów lub aresztantów, bez względu na płeć ich partnera;


f) zapewnić prowadzenie niezależnego monitoringu miejsc pozbawienia wolności przez państwo oraz przez organizacje pozarządowe, w tym organizacje zajmujące się problematyką orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej;


g) zapewnić służbom więziennym oraz innym pracownikom publicznego, jak i prywatnego sektora zatrudnionym w miejscach pozbawienia wolności, programy szkoleniowe i uświadamiające w materii międzynarodowych standardów praw człowieka oraz zasad równości i niedyskryminacji, w tym także w odniesieniu do orientacji seksualnej i tożsamości płciowej.




Zasada 10. Prawo do wolności od tortur, okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania


Każdy ma prawo do wolności od tortur i okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, w tym z przyczyn związanych z orientacją seksualną lub tożsamością płciową.

 


Państwa powinny:


a) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapobiegania oraz ochrony przed torturami i okrutnym, nieludzkim lub poniżającym traktowaniem albo karaniem popełnianym z przyczyn związanych z orientacją seksualną lub tożsamością płciową ofiary, jak i przed podżeganiem do takich aktów;


b) podjąć wszelkie właściwe kroki w celu identyfikacji ofiar tortur i okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania popełnionego z przyczyn związanych z orientacją seksualną lub tożsamością płciową oraz zaoferować im właściwe środki, w tym zadośćuczynienie lub odszkodowanie, a także w razie potrzeby pomoc medyczną i psychologiczną;


c) zapewnić programy szkoleniowe i uświadamiające  policji, służbom więziennym oraz innym pracownikom publicznego, jak i prywatnego sektora, którzy mogą zapobiegać takim aktom.




Zasada 11. Prawo do ochrony przed wszelkimi formami wyzysku, sprzedaży lub handlu ludźmi


Każdy ma prawo do ochrony przed handlem ludźmi, sprzedażą lub wszelkimi formami wyzysku, w tym również przed wyzyskiem seksualnym związanym z faktyczną lub postrzeganą orientacją seksualną lub tożsamością płciową. Środki podejmowane w celu zapobiegania handlowi ludźmi powinny uwzględniać czynniki, które zwiększają narażenie na to zjawisko, co obejmuje różne postaci nierówności i dyskryminacji ze względu na faktyczną lub postrzeganą orientację seksualną lub tożsamość płciową lub ekspresję takiej lub innej tożsamości. Środki takie nie mogą naruszać praw człowieka osób zagrożonych handlem ludźmi.



Państwa powinny:


a) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapobiegania i ochrony przed handlem ludźmi, sprzedażą i wszystkimi formami wyzysku ludzi, w tym także przed wyzyskiem seksualnym związanym z faktyczną lub postrzeganą orientacją seksualną lub tożsamością płciową;


b) zapewnić, by żadna regulacja prawna ani środek nie kryminalizowały lub stygmatyzowały zachowań osób narażonych na takie praktyki lub w inny sposób nie pogłębiały ich niekorzystnej sytuacji;


c) podjąć środki, działania i programy z zakresu prawa, edukacji i gospodarki dotyczące czynników, które zwiększają narażenie na zjawisko handlu ludźmi, sprzedaży i wszelkich form wyzysku, w tym także wyzysku seksualnego z powodu faktycznej lub postrzeganej orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej, co obejmuje takie czynniki jak wykluczenie społeczne, dyskryminacja, odrzucenie przez rodzinę bądź wspólnotę kulturową, brak niezależności finansowej, bezdomność, dyskryminujące postawy społeczne powodujące niską samoocenę, brak ochrony przed dyskryminacją w dostępie do mieszkań, zatrudnienia i opieki społecznej.

 


Zasada 12. Prawo do pracy


Każdy ma prawo do godnej i produktywnej pracy, należytych i korzystnych warunków pracy i do ochrony przed bezrobociem bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową.

 


Państwa powinny:


a) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne, które eliminują i zakazują dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową w publicznym oraz prywatnym sektorze zatrudnienia, w tym odnośnie szkoleń zawodowych, naboru, awansowania, zwolnień oraz warunków zatrudniania i wynagradzania;


b) zlikwidować dyskryminację ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową w celu zapewnienia równości w zatrudnieniu i szansach rozwoju we wszystkich obszarach sektora publicznego, włączając w to wszystkie szczeble administracji rządowej oraz służbę publiczną, w tym w policji i w wojsku, a także zapewnić właściwe programy szkoleniowe i uświadamiające, zwalczające dyskryminacyjne postawy.

 



Zasada 13. Prawo do zabezpieczenia społecznego oraz innych środków z zakresu opieki społecznej


Każdy na prawo do zabezpieczenia społecznego oraz innych środków z zakresu opieki społecznej bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową.


Państwa powinny:


a) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia dostępu, na zasadzie równości i bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową, do zabezpieczenia społecznego lub innych środków z zakresu opieki społecznej, włączając w to świadczenia pracownicze, urlopy rodzicielskie, zasiłki dla bezrobotnych, ubezpieczenie zdrowotne, opiekę zdrowotną oraz świadczenia zdrowotne (w tym w odniesieniu do modyfikacji ciała związanych z tożsamością płciową), inne rodzaje ubezpieczenia społecznego, świadczenia rodzinne, zasiłki pogrzebowe, renty i zasiłki związane z chorobą lub śmiercią małżonka albo partnera;


b) zapewnić, by dzieci nie były narażone na jakąkolwiek formę dyskryminacji przez system zabezpieczenia społecznego lub w odniesieniu do świadczeń z zakresu opieki społecznej ze względu na ich orientację seksualną lub tożsamość płciową bądź orientację seksualną lub tożsamość płciową któregokolwiek z członków rodziny;


c) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia dostępu do strategii i programów zwalczania biedy bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową.



Zasada 14. Prawo do odpowiedniego standardu życia


Każdy ma prawo do odpowiedniego standardu życia, w tym do odpowiedniego wyżywienia, czystej wody pitnej, odpowiedniej higieny i odzieży oraz do ciągłej poprawy warunków życia bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową.


Państwa powinny:


a) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia, bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową, równego dostępu do odpowiedniego wyżywienia, czystej wody pitnej, odpowiedniej higieny i odzieży.



Zasada 15. Prawo do odpowiedniego mieszkania


Każdy ma prawo do odpowiedniego mieszkania, włączając w to ochronę przed eksmisją, bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową.

 


Państwa powinny:


a) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia ochrony posiadania oraz dostępu do zdatnych do zamieszkania, dostępnych, kulturowo przystosowanych i bezpiecznych mieszkań w przystępnej cenie, włączając w to schroniska i inne zakwaterowanie tymczasowe, bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną, tożsamość płciową, stan cywilny lub rodzinny;


b) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne zakazujące przeprowadzania eksmisji, które nie są zgodne z międzynarodowymi zobowiązaniami tych państw w dziedzinie praw człowieka, a także zapewnić każdej osobie twierdzącej, iż jej prawo do ochrony przed wymuszoną eksmisją zostało naruszone, dostęp do odpowiednich i skutecznych środków prawnych lub innych, włączając w to prawo do przesiedlenia, w tym prawo do gruntów zastępczych o takiej samej lub lepszej jakości oraz prawo do odpowiedniego mieszkania, bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną, tożsamość płciową, stan cywilny lub rodzinny;


c) zapewnić równe prawo do własności i dziedziczenia gruntów oraz nieruchomości bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową;


d) utworzyć programy społeczne, w tym wspierające, zajmujące się czynnikami związanymi z orientacją seksualną i tożsamością płciową, które zwiększają ryzyko bezdomności, zwłaszcza w odniesieniu do dzieci i młodzieży, wykluczenia, przemocy domowej i innej, dyskryminacji, braku niezależności finansowej, odrzucenia przez rodzinę lub wspólnotę kulturową, jak również promować wsparcie sąsiedzkie i bezpieczeństwo;


e) zapewnić programy szkoleniowe i uświadamiające w celu uświadomienia i uwrażliwienia wszystkich właściwych służb na potrzeby osób bezdomnych lub znajdujących się w niekorzystnym położeniu społecznym z powodu orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej.

 


Zasada 16. Prawo do edukacji


Każdy ma prawo do edukacji bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową oraz uwzględniającej jego orientację seksualną lub tożsamość płciową.

 


Państwa powinny:


a) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia równego dostępu do edukacji i równego traktowania w ramach systemu edukacyjnego uczniów, nauczycieli i innych pracowników, bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową;


b) zapewnić, by edukacja miała na celu rozwój osobowości i talentów każdego z uczniów oraz rozwinięcie jak najwyższego potencjału zdolności umysłowych i fizycznych, a także odpowiadała potrzebom uczniów o każdej orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej;


c) zapewnić, by edukacja była ukierunkowana na rozwój poszanowania praw człowieka, szacunku dla rodziców i członków rodziny każdego z dzieci, rozwój tożsamości kulturowej, języka i wartości w duchu zrozumienia, pokoju, tolerancji i równości, z uwzględnieniem i poszanowaniem różnych orientacji seksualnych i tożsamości płciowych;


d) zapewnić, by metody edukacyjne, programy i środki służyły wzmacnianiu zrozumienia i szacunku dla, między innymi, różnych orientacji seksualnych i tożsamości płciowych, włączając w to szczególne potrzeby uczniów, ich rodziców i członków rodzin;


e) zapewnić, by prawo i praktyka udzielały odpowiedniej ochrony uczniom, nauczycielom i innym pracownikom o różnej orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej przed różnymi postaciami wykluczenia społecznego i przemocy w środowisku szkolnym, w tym przed prześladowaniem i molestowaniem;


f) zapewnić, by uczniowie narażeni na takie wykluczenie lub przemoc nie byli marginalizowani lub izolowani w celu ochrony oraz by poszanowanie i definiowanie ich dobra odbywało się przy ich udziale;


g) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia by dyscyplina w placówkach edukacyjnych była utrzymywana z poszanowaniem ludzkiej godności, bez dyskryminacji lub karania z powodu orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej uczniów, bądź z powodu ich manifestowania;


h) zapewnić, by każdy miał dostęp do możliwości i środków pozwalających na uczenie się przez całe życie bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową, włączając w to dorosłych, którzy doświadczyli już takiej dyskryminacji w ramach systemu edukacyjnego.



Zasada 17. Prawo do najwyższego osiągalnego standardu ochrony zdrowia


Każdy ma prawo do najwyższego osiągalnego standardu ochrony zdrowia fizycznego i psychicznego, bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową. Zdrowie seksualne i reprodukcyjne stanowią fundamentalny aspekt tego prawa.



Państwa powinny:


a) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia korzystania z prawa do najwyższego osiągalnego standardu ochrony zdrowia, bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową;


b) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia, by wszystkie osoby miały dostęp do placówek, środków i usług opieki zdrowotnej, również w odniesieniu do zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego, jak i do własnej dokumentacji medycznej, bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową;


c) zapewnić, by placówki, środki i usługi opieki zdrowotnej poprawiały stan zdrowia i odpowiadały potrzebom wszystkich osób, bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową, a także przy uwzględnieniu orientacji seksualnej i tożsamości płciowej, i by dokumentacja medyczna w tym zakresie była chroniona w celu poszanowania zasady poufności;

d) rozwijać i wdrażać programy dotyczące dyskryminacji, uprzedzeń i innych czynników społecznych, które szkodzą zdrowiu osób ze względu na ich orientację seksualną lub tożsamość płciową;


e) zapewnić, by wszystkie osoby były poinformowane i uprawnione do podejmowania własnych decyzji w odniesieniu do sposobu leczenia i opieki medycznej, z której mogą skorzystać, na podstawie wyrażonej przez siebie świadomej zgody, bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową:


f) zapewnić, by wszelkie programy i usługi edukacyjne, profilaktyczne, opieki zdrowotnej i leczenia w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego, szanowały różnorodność orientacji seksualnych i tożsamości płciowych, oraz by były równie dostępne dla wszystkich osób, bez dyskryminacji;


g) umożliwić osobom chcącym dokonać zmian we własnej cielesności związanych z korektą płci dostęp do profesjonalnego i niedyskryminacyjnego leczenia, opieki zdrowotnej i wsparcia;


h) zapewnić, by wszystkie instytucje świadczące usługi zdrowotne traktowały swoich klientów i ich partnerów bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową, również pod względem uznania partnera za najbliższą rodzinę;


i) przyjąć politykę oraz programy edukacyjne i szkoleniowe niezbędne do umożliwienia osobom pracującym w sektorze opieki zdrowotnej zapewnienie najwyższego osiągalnego standardu opieki zdrowotnej wszystkim osobom, z pełnym poszanowaniem orientacji seksualnej i tożsamości płciowej każdej osoby.



Zasada 18. Ochrona przed nadużyciami medycznymi


Nikt nie może być zmuszony do poddania się jakiejkolwiek formie medycznego lub psychologicznego leczenia, zabiegu bądź testu, lub do przebywania w ośrodku zdrowotnym, ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową. Pomimo opinii, które temu przeczą, orientacja seksualna i tożsamość płciowa osoby nie są, same w sobie, chorobami i nie mogą być poddawane leczeniu, opiece zdrowotnej czy powstrzymywane.



Państwa powinny:


a) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia pełnej ochrony przed szkodliwymi praktykami medycznymi związanymi z orientacją seksualną lub tożsamością płciową, również tymi opartymi na stereotypach, wywodzących się zarówno z kultury jak i z innych źródeł, dotyczących zachowania, wyglądu fizycznego czy postrzeganych cech płciowych;


b) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia, by ciało żadnego dziecka nie było w sposób nieodwracalny naruszone poprzez zabiegi medyczne mające na celu narzucenie mu tożsamości płciowej bez pełnej, podjętej dobrowolnie i na podstawie posiadanej wiedzy zgody dziecka, uzyskanej z uwzględnieniem jego wieku i dojrzałości, i wedle zasady, zgodnie z którą we wszystkich sytuacjach dotyczących dzieci, dobro dziecka powinno być głównym kryterium;


c) ustanowić mechanizmy ochrony dziecka tak, by żadne dziecko nie znajdowało się w sytuacji ryzyka nadużycia medycznego, bądź nie było przedmiotem takiego nadużycia;


d) zapewnić ochronę osobom o różnorodnych orientacjach seksualnych i tożsamościach płciowych przed nieetycznymi bądź niedobrowolnymi praktykami lub badaniami medycznymi, również i tymi związanymi ze szczepionkami, leczeniem czy mikrobicydami przeciwko HIV/AIDS lub innym chorobom;


e) dokonać przeglądu i zmienić wszelkie kryteria lub programy odnoszące się do finansowania sektora zdrowia, włączając te o charakterze pomocy rozwojowej, które mogą promować, wspierać bądź w jakikolwiek inny sposób umożliwiać podobnego rodzaju nadużycia;


f) zapewnić, by żadne leczenie lub poradnictwo medyczne czy psychologiczne, nie uznawało, bezpośrednio lub domyślnie, orientacji seksualnej i tożsamości płciowej za choroby, które należy powstrzymywać, poddać leczeniu lub opiece zdrowotnej.



Zasada 19. Prawo do wolności opinii i wypowiedzi


Każdy ma prawo do wolności opinii i wypowiedzi, niezależnie od orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej. Prawo to obejmuje zarówno wyrażanie tożsamości czy osobowości poprzez wypowiedzi, zachowanie, ubiór, cechy fizyczne, wybór nazwiska, lub każdy inny środek, jak i wolność pozyskiwania, otrzymywania bądź przekazywania informacji i idei wszelkiego rodzaju, również tych dotyczących praw człowieka, orientacji seksualnej i tożsamości płciowej, poprzez jakikolwiek środek przekazu i niezależnie od granic.



Państwa powinny:


a) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia pełnego korzystania z wolności opinii i wypowiedzi, jednocześnie z poszanowaniem praw i wolności innych, bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową, włączając w to odbiór i przekaz informacji i idei dotyczących orientacji seksualnej i tożsamości płciowej, jak również związane z tym popieranie praw, publikację materiałów, przekaz medialny, organizację i uczestnictwo w konferencjach oraz rozpowszechnianie i dostęp do informacji o bezpiecznych stosunkach seksualnych;


b) zapewnić, by produkcje i organizacja mediów regulowanych przez państwo były pluralistyczne i niedyskryminacyjne, pod względem kwestii dotyczących orientacji seksualnej i tożsamości płciowej, i by rekrutacja kadry i polityka awansowania w ramach takich organizacji były niedyskryminacyjne ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową;


c) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia pełnego korzystania z prawa do wyrażania swej tożsamości czy osobowości, również poprzez wypowiedzi, zachowanie, ubiór, cechy fizyczne, wybór nazwiska, lub jakikolwiek inny środek;


d) zapewnić, by pojęcia porządku publicznego, moralności publicznej, zdrowia publicznego i bezpieczeństwa publicznego nie były używane do ograniczenia, w sposób dyskryminujący, korzystania z wolności opinii i wypowiedzi, które popierają różnorodne orientacje seksualne lub tożsamości płciowe;


e) zapewnić, by korzystanie z wolności opinii i wypowiedzi nie naruszało praw i wolności osób o różnorodnych orientacjach seksualnych i tożsamościach płciowych;


f) zapewnić, by wszystkie osoby, niezależnie od orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej, korzystały z równego dostępu do informacji i idei, jak również do uczestnictwa w debacie publicznej.




Zasada 20. Prawo do wolności pokojowych zgromadzeń i stowarzyszania się


Każdy ma prawo do wolności pokojowych zgromadzeń i stowarzyszania się, również w celu pokojowych demonstracji, niezależnie od orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej. Wszyscy mogą zakładać i rejestrować, bez dyskryminacji, stowarzyszenia oparte na orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej, oraz stowarzyszenia, które przekazują informacje osobom, bądź o osobach, o różnorodnych orientacjach seksualnych i tożsamościach płciowych, lub które ułatwiają komunikację pomiędzy tymi osobami, albo które występują w obronie praw tych osób.



Państwa powinny:


a) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia prawa do pokojowego organizowania się, stowarzyszania się, gromadzenia się i popierania kwestii dotyczących orientacji seksualnej i tożsamości płciowej, oraz uzyskania prawnego uznania tych stowarzyszeń i grup, bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową;


b) zapewnić w szczególności, by pojęcia porządku publicznego, moralności publicznej, zdrowia publicznego i bezpieczeństwa publicznego nie były używane do ograniczenia korzystania z prawa do pokojowych zgromadzeń i stowarzyszania się, wyłącznie ze względu na to, że popiera ono różnorodne orientacje seksualne lub tożsamości płciowe;


c) nie utrudniać w żadnych okolicznościach korzystania z praw do pokojowych zgromadzeń i stowarzyszania się z przyczyn związanych z orientacją seksualną lub tożsamością płciową i zapewnić, by odpowiednia ochrona policyjna i wszelka inna ochrona fizyczna przeciwko przemocy i nękaniu była zagwarantowana osobom korzystającym z tych praw;


d) wprowadzać programy szkoleniowe i zwiększające świadomość dla władz odpowiedzialnych za wykonywanie prawa i dla innych właściwych urzędników, by umożliwić im zapewnienie takiej ochrony;


e) zapewnić, by zasady ujawniania informacji dla stowarzyszeń i grup wolontariuszy nie miały w praktyce dyskryminacyjnego oddziaływania na stowarzyszenia i grupy zajmujące się kwestiami związanymi z orientacją seksualną lub tożsamością płciową, lub na ich członków.



Zasada 21. Prawo do wolności myśli, sumienia i religii


Każdy ma prawo do wolności myśli, sumienia i religii, niezależnie od orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej. Prawa te nie mogą być przywoływane przez państwo jako uzasadnienie dla przepisów prawnych, programów bądź praktyk, które pozbawiają równej ochrony prawnej, lub dyskryminują, ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową.



Państwa powinny:


a) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia prawa osób, niezależnie od ich orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej, do posiadania i praktykowania przekonań religijnych bądź niereligijnych, samodzielnie lub z innymi, do wolności od wszelkiej ingerencji w ich przekonania i do wolności od przymusu lub narzucania im przekonań;


b) zapewnić, by wyrażanie, praktyka i promowanie różnych opinii, przeświadczeń i przekonań dotyczących kwestii związanych z orientacją seksualną lub tożsamością płciową nie były podejmowane w sposób naruszający prawa człowieka.



Zasada 22. Prawo do swobody przemieszczania się


Każdy legalnie przebywający w państwie ma prawo do swobody przemieszczania się i zamieszkania w granicach państwa, niezależnie od orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej. Orientacja seksualna i tożsamość płciowa nigdy nie mogą stanowić podstawy dla ograniczania lub utrudniania wjazdu, wyjazdu lub powrotu do lub z państwa, włączając w to państwo pochodzenia osoby.



Państwa powinny:


a) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia by prawo do swobody przemieszczania się i zamieszkania było zagwarantowane niezależnie od orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej.



Zasada 23. Prawo do wystąpienia o azyl


Każdy ma prawo do wystąpienia o azyl i korzystania z azylu w innych krajach w obliczu prześladowania, włączając w to prześladowanie związane z orientacją seksualną lub tożsamością płciową. Państwo nie może odesłać, wydalić lub ekstradować osoby do innego państwa, gdzie osoba ta może mieć uzasadnioną obawę, że zostanie poddana torturom, prześladowaniu lub wszelkiej innej formie okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania, ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową.



Państwa powinny:


a) dokonać przeglądu, zmienić lub uchwalić środki prawne w celu zapewnienia by uzasadniona obawa prześladowania związanego z orientacją seksualną lub tożsamością płciową mogła być uznana za podstawę przyznania statusu uchodźcy i uzyskania azylu;


b) zapewnić, by żadna polityka lub praktyka państwa nie dyskryminowała osób starających się o azyl ze względu na ich orientację seksualną lub tożsamość płciową;


c) zapewnić, by nikt nie był odesłany, wydalony lub ekstradowany do innego państwa, gdzie może mieć uzasadnioną obawę, że zostanie poddany torturom, prześladowaniu lub wszelkiej innej formie okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, ze względu na swoją orientację seksualną lub tożsamość płciową.



Zasada 24. Prawo do założenia rodziny


Każdy ma prawo do założenia rodziny, niezależnie od orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej. Istnieją różnorodne formy rodziny. Żadna rodzina nie może być przedmiotem dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową któregokolwiek z jej członków.



Państwa powinny:


a) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia prawa do założenia rodziny, również poprzez dostęp do adopcji lub wspomaganej prokreacji (w tym sztucznego zapłodnienia), bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową.


b) zapewnić, by prawo i polityka uznały różnorodność form rodziny, również i tych, które nie są zdefiniowane poprzez pochodzenie lub małżeństwo, i podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia by żadna rodzina nie była przedmiotem dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową któregokolwiek z jej członków, również w odniesieniu do świadczeń socjalnych związanych z rodziną i innych korzyści publicznych, zatrudnienia, i imigracji;


c) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia, by we wszystkich działaniach lub decyzjach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne bądź prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub organy legislacyjne, na największą uwagę zasługiwało dobro dziecka, i by orientacja seksualna lub tożsamość płciowa dziecka lub któregokolwiek członka rodziny lub żadnej innej osoby nie mogła być uznawana jako sprzeczna z tym dobrem;


d) we wszystkich działaniach lub decyzjach dotyczących dzieci zapewnić, by dziecko, które jest zdolne do wyrażenia swoich poglądów, mogło korzystać z prawa do wyrażenia tych poglądów w sposób wolny, i by poglądy te były wzięte pod uwagę w zależności od wieku i dojrzałości dziecka;


e) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia, by w państwach, które uznają małżeństwa lub rejestrowane związki między osobami tej samej płci, wszelkie świadczenie, przywilej, obowiązek lub korzyść socjalna przyznane partnerom różnej płci w małżeństwie lub zarejestrowanym związku, były w równy sposób przyznane partnerom tej samej płci, małżonkom lub osobom żyjącym w zarejestrowanych związkach;


f) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne w celu zapewnienia, by wszelki obowiązek, świadczenie, przywilej lub korzyść socjalna przyznane partnerom różnej płci, nie będącym małżeństwem, były w równy sposób przyznane partnerom tej samej płci, nie będącym małżeństwem;


g) zapewnić, by małżeństwa i inne prawnie uznawane związki partnerskie mogły być zawierane wyłącznie za wolną i pełną zgodą przyszłych małżonków bądź partnerów.




Zasada 25. Prawo do uczestnictwa w życiu publicznym


Każdy obywatel ma prawo do uczestnictwa w życiu publicznym, w tym również prawo do ubiegania się o stanowiska obsadzane w drodze wyborów, do udziału w formułowaniu programów wywierających wpływ na jego sytuację, oraz do równego dostępu do wszystkich poziomów służby publicznej i zatrudnienia na stanowiskach publicznych, w tym również w policji i siłach zbrojnych, bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową.

Państwa powinny:


a) dokonać przeglądu, zmienić lub uchwalić prawo mające na celu zapewnienie pełnego korzystania z prawa do uczestnictwa w życiu i sprawach publicznych oraz politycznych, obejmującego wszystkie poziomy administracji rządowej i pełnienia funkcji publicznych, z uwzględnieniem pracy w policji i siłach zbrojnych, bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową oraz z pełnym poszanowaniem orientacji seksualnej i tożsamości płciowej każdego człowieka;


b) podjąć wszelkie właściwe środki w celu wyeliminowania stereotypów i uprzedzeń odnośnie orientacji seksualnej i tożsamości płciowej, które uniemożliwiają bądź ograniczają uczestnictwo w życiu publicznym;


c) zagwarantować każdemu prawo do udziału w formułowaniu programów wywierających wpływ na jego sytuację, bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową oraz z pełnym poszanowaniem orientacji seksualnej i tożsamości płciowej.


Zasada 26. Prawo do uczestnictwa w życiu kulturalnym


Każdy ma prawo do swobodnego uczestnictwa w życiu kulturalnym, bez względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową, oraz do wyrażania, poprzez uczestnictwo w sferze kultury, różnorodności orientacji seksualnych i tożsamości płciowych.

Państwa powinny:


a) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne, by zapewnić wszystkim możliwość uczestnictwa w życiu kulturalnym, bez względu na, oraz z pełnym poszanowaniem ich orientacji seksualnej i tożsamości płciowej;


b) promować dialog i wzajemny szacunek pomiędzy przedstawicielami różnych grup kulturowych istniejących na terenie państwa, w tym również między grupami o różnych poglądach na tematy związane z orientacją seksualną i tożsamością płciową, zgodnie z prawami człowieka, o których mowa w niniejszym dokumencie.


Zasada 27. Prawo do promowania praw człowieka


Każdy człowiek ma prawo do indywidualnego i grupowego promowania ochrony i realizacji praw człowieka na poziomie krajowym i międzynarodowym, bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową. Prawo to obejmuje działania zorientowane na promowanie i ochronę praw osób o różnych orientacjach seksualnej i tożsamościach płciowych, jak również prawo do definiowania i omawiania nowych standardów w zakresie praw człowieka oraz starań o ich akceptację.

Państwa powinny:


a) podjąć wszelkie niezbędne środki prawne, administracyjne i inne, by zapewnić sprzyjające warunki dla działań zmierzających do promowania, ochrony i realizacji praw człowieka, w tym również praw związanych z orientacją seksualną i tożsamością płciową;


b) podjąć wszelkie właściwe środki w celu zwalczania działań i kampanii skierowanych przeciw obrońcom praw człowieka w zakresie orientacji seksualnej i tożsamości płciowej, jak również skierowanych przeciw obrońcom praw człowieka o odmiennej orientacji seksualnej i tożsamości płciowej;


c) dopilnować, by obrońcy praw człowieka, niezależnie od swojej orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej, oraz bez względu na głoszone przez nich twierdzenia związane z prawami człowieka, mogli korzystać z wolnego od dyskryminacji dostępu do, udziału w oraz komunikacji z krajowymi i międzynarodowymi organizacjami i instytucjami praw człowieka;


d) zapewnić ochronę obrońcom praw człowieka zajmującym się kwestiami orientacji seksualnej i tożsamości płciowej, przed wszelkimi przejawami przemocy, pogróżkami, odwetami, dyskryminacją de facto bądź de iure, naciskami, oraz wszelkimi innymi arbitralnymi działaniami państwa, czy innych podmiotów, w reakcji na ich działalność w obronie praw człowieka. Taka sama ochrona powinna być zapewniona obrońcom praw człowieka, zajmującym się jakimikolwiek kwestiami, przed takim traktowaniem w związku z ich orientacją seksualną lub tożsamością płciową;


e) wspierać uznawanie i akredytację organizacji promujących i broniących praw człowieka osób o różnych orientacjach seksualnych i tożsamościach płciowych na poziomie krajowym i międzynarodowym.


Zasada 28. Prawo do środków ochrony prawnej i zadośćuczynienie


Każda ofiara naruszeń praw człowieka, w tym również naruszeń ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową, ma prawo do skutecznych, właściwych, uzasadnionych środków ochrony prawnej. Środki podjęte w celu zapewnienia wynagrodzenia szkody, bądź zabezpieczenia praw osób o odmiennej orientacji seksualnej i tożsamości płciowej, stanowią integralną część prawa do skutecznych środków ochrony prawnej i zadośćuczynienia.

Państwa powinny:


a) ustanowić niezbędne procedury prawne, w tym również dokonać przeglądu istniejących przepisów i procedur, mające na celu umożliwienie ofiarom naruszeń praw człowieka ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową uzyskania całkowitego naprawienia szkody poprzez przywrócenie, odszkodowanie, rehabilitację, zadośćuczynienie, gwarancję braku wystąpienia kolejnych naruszeń i wszelkie inne właściwe środki;


b) dopilnować, by środki ochrony prawnej były stosowane i wdrażane terminowo;


c) dopilnować ustanowienia skutecznych instytucji i standardów w zakresie środków ochrony prawnej i zadośćuczynienia, oraz przeszkolenia personelu tych instytucji w kwestiach dotyczących naruszeń praw człowieka ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową;


d) zapewnić wszystkim dostęp do wszelkich potrzebnych informacji na temat procedur stosowania środków ochrony prawnej i ubiegania się o zadośćuczynienie;


e) zapewnić pomoc finansową osobom, które nie są w stanie ponieść kosztów ubiegania się o zadośćuczynienie, oraz usunąć wszelkie inne przeszkody, natury finansowej bądź innej, stojące na drodze do uzyskania takiego zadośćuczynienia;


f) zapewnić programy szkoleniowe i uświadamiające, skierowane między innymi do nauczycieli i uczniów oraz studentów na wszystkich etapach edukacji państwowej, do instytucji zawodowych oraz potencjalnych naruszycieli praw człowieka, promujące poszanowanie i przestrzeganie międzynarodowych norm w zakresie praw człowieka zgodnie z zasadami zawartymi w niniejszym dokumencie, a także przeciwdziałające postawom dyskryminacyjnym wobec różnych orientacji seksualnych lub tożsamości płciowych.


Zasada 29. Odpowiedzialność

Każdy, kogo prawa człowieka, w tym również prawa zawarte w niniejszych Zasadach, są naruszane, ma prawo do pociągnięcia do odpowiedzialności, proporcjonalnie do wagi naruszenia, osób pośrednio bądź bezpośrednio odpowiedzialnych za naruszenia, bez względu na to, czy są funkcjonariuszami publicznymi czy nie. Sprawcy naruszeń praw człowieka związanych z orientacją seksualną lub tożsamością płciową nie powinni pozostać bezkarni.

Państwa powinny:


a) ustanowić odpowiednie, dostępne i skuteczne procedury karne, cywilne, administracyjne i inne, jak również mechanizmy monitorowania w celu zapewnienia pociągnięcia do odpowiedzialności sprawców naruszeń praw człowieka związanych z orientacją seksualną lub tożsamością płciową;


b) dopilnować, by wszystkie zarzuty dotyczące przestępstw popełnionych w związku z faktyczną bądź odczuwaną orientacją seksualną lub tożsamością płciową ofiary, z uwzględnieniem przestępstw opisanych w niniejszych Zasadach, były rozpatrywane bezzwłocznie i gruntownie, oraz by, w przypadku zgromadzenia odpowiedniego materiału dowodowego, osoby odpowiedzialne były ścigane, sądzone i właściwie karane;


c) ustanowić niezależne i skuteczne organy i procedury monitorujące formułowanie i egzekwowanie przepisów i procedur zapewniających zwalczanie dyskryminacji ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową;


d) usunąć wszelkie przeszkody uniemożliwiające poniesienie odpowiedzialności przez osoby winne naruszeniom praw człowieka na tle orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej.




Dodatkowe Rekomendacje


Wszyscy członkowie społeczeństwa oraz społeczności międzynarodowej mają obowiązki związane z realizacją praw człowieka. W związku z tym przedstawiamy następujące Rekomendacje:

a) Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych do Spraw Praw Człowieka powinien przyjąć niniejsze Zasady, promować ich wdrożenie na całym świecie, oraz wcielać je w pracy Biura Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka;

b) Rada Praw Człowieka ONZ powinna przyjąć niniejsze Zasady i zająć się merytorycznie naruszeniami praw człowieka na tle orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej, mając na względzie promowanie przestrzegania niniejszych Zasad przez poszczególne państwa;

c) Procedury Specjalne Rady Praw Człowieka ONZ powinny poświęcić odpowiednią uwagę naruszeniom praw człowieka na tle orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej, oraz wcielać niniejsze Zasady podczas realizacji swoich zadań;

d) Rada Społeczna i Gospodarcza ONZ powinna uznać i akredytować organizacje pozarządowe, które stawiają sobie za cel promowanie i ochronę praw człowieka osób o różnorodnych orientacjach seksualnych i tożsamościach płciowych, zgodnie z Rezolucją Rady nr 1996/31;

e) Organy traktatowe ONZ ds. Praw Człowieka powinny zdecydowanie wcielać niniejsze Zasady podczas realizacji swoich zadań, z uwzględnieniem swojego orzecznictwa oraz rozpatrywania raportów państw, oraz w miarę potrzeb opracowywać komentarze ogólne czy inne teksty interpretacyjne na temat zastosowania prawodawstwa związanego z prawami człowieka w stosunku do osób o różnorodnych orientacjach seksualnych i tożsamościach płciowych ;

f) Światowa Organizacja Zdrowia i UNAIDS powinny opracować wytyczne na temat zapewniania odpowiedniej opieki i świadczeń zdrowotnych w odpowiedzi na potrzeby zdrowotne związane z orientacją seksualną lub tożsamością płciową, z pełnym poszanowaniem praw człowieka i ludzkiej godności;

g) Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców powinien wcielać niniejsze Zasady w pracach nad ochroną osób, które doświadczają, lub mają uzasadnione obawy przed prześladowaniami na tle orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej, jak również dopilnować, by nie dochodziło do dyskryminacji na podstawie orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej w odniesieniu do przyznawania pomocy humanitarnej czy innych świadczeń, lub przyznawania statusu uchodźcy;

h) Międzyrządowe organizacje regionalne i subregionalne zaangażowane w obronę praw człowieka, jak również regionalne organy traktatowe ds. praw człowieka, powinny dopilnować, by promowanie niniejszych Zasad stanowiło integralną część realizacji ich zadań w zakresie rozmaitych mechanizmów, procedur oraz innych działań i inicjatyw związanych z prawami człowieka;

i) Regionalne trybunały praw człowieka powinny zdecydowanie włączać Zasady odnoszące się do interpretowanych przez nie traktatów praw człowieka do powstającego prawa zwyczajowego w zakresie orientacji seksualnej i tożsamości płciowej;

j) Organizacje pozarządowe zajmujące się prawami człowieka na poziomie krajowym, regionalnym i międzynarodowym powinny promować poszanowanie dla niniejszych Zasad w ramach obszarów swej działalności;

k) Organizacje humanitarne powinny wcielać niniejsze Zasady we wszelkich operacjach humanitarnych bądź pomocowych, jak również powstrzymywać się od dyskryminacji osób na tle ich orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej przy udzielaniu pomocy i świadczeniu innych usług;

l) Krajowe instytucje ds. praw człowieka powinny promować poszanowanie dla niniejszych Zasad przez podmioty reprezentujące państwo oraz inne, a także włączać do swojej pracy promowanie i ochronę praw człowieka osób o różnorodnych orientacjach seksualnych i tożsamościach płciowych;


m) Organizacje zawodowe, obejmujące między innymi sektor medyczny, sądownictwo karne lub cywilne oraz edukację, powinny dokonać przeglądu swoich praktyk i wytycznych w celu zapewnienia intensywnej promocji wdrażania niniejszych Zasad;

n) Organizacje komercyjne powinny uznawać i wykorzystywać swoją istotną rolę w zakresie zarówno zapewniania poszanowania dla niniejszych Zasad przez swój personel, jak również promowania ich w kraju i za granicą;

o) Środki masowego przekazu powinny unikać odwoływania się do stereotypów związanych z orientacją seksualną i tożsamością płciową, a także promować tolerancję i akceptację różnorodności ludzkich orientacji seksualnych i tożsamości płciowych, jak również szerzyć świadomość odnośnie tych kwestii;

p) Podmioty dysponujące funduszami rządowymi i prywatnymi powinny zapewniać pomoc finansową organizacjom pozarządowym i innym na cele promocji i ochrony praw człowieka osób o różnorodnych orientacjach seksualnych i tożsamościach płciowych.



Niniejsze Zasady i Rekomendacje ilustrują, w jaki sposób międzynarodowe prawodawstwo dotyczące praw człowieka odnosi się do życia i doświadczeń osób o różnorodnych orientacjach seksualnych i tożsamościach płciowych, a ich treść nie może być w żaden sposób interpretowana jako ograniczająca bądź w jakikolwiek sposób limitująca prawa i swobody takich osób na mocy międzynarodowych, regionalnych bądź krajowych przepisów czy norm.



Aneks             

          


Sygnatariusze Zasad Yogyakarty

 

 

Philip Alston (Australia), Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. pozasądowych, doraźnych lub arbitralnych egzekucji; profesor prawa, New York University School of Law, USA;

Maxim Anmeghichean (Mołdawia), European Region of the International Lesbian and Gay Association;

Mauro Cabral (Argentyna), pracownik naukowy Universidad Nacional de Córdoba, Argentyna; International Gay and Lesbian Human Rights Commission;

Edwin Cameron (RPA), sędzia Sądu Najwyższego, Bloemfontein, RPA;

Sonia Onufer Corrêa (Brazylia), wsółpracowniczka Brazilian Interdisciplinary AIDS Association (ABIA) oraz współprzewodnicząca Sexuality Policy Watch (współprzewodnicząca spotkania ekspertów);

Yakin Ertürk (Turcja), Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. przemocy wobec kobiet; profesor, Wydział Socjologii, Middle East Technical University, Ankara, Turcja;

Elizabeth Evatt (Australia), były członek i przewodnicząca Komitetu ONZ ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet; były członek Komitetu Praw Człowieka ONZ oraz komisarz Międzynarodowej Komisji Prawników;

Paul Hunt (Nowa Zelandia), Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. prawa do najwyższego osiągalnego standardu ochrony zdrowia; profesor, Wydział Prawa, University of Essex, Wielka Brytania;

Asma Jahangir (Pakistan), przewodnicząca Komisji Praw Człowieka Pakistanu;

Maina Kiai (Kenia), przewodniczący Narodowej Komisji Praw Człowieka Kenii;

Miloon Kothari (India), Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. prawa do odpowiedniego mieszkania;

Judith Mesquita (Wielka Brytania), pracownik naukowy, Human Rights Centre, University of Essex, Wielka Brytania;

Alice M. Miller (USA), profesor, School of Public Health; współdyrektor Human Rights Program, Columbia University, USA;

Sanji Mmasenono Monageng (Botswana), sędzia Sądu Najwyższego (Republika Gambii); Komisarz Afrykańskiej Komisji Praw Człowieka i Ludów; przewodnicząca Follow Up Committee on the implementation of the Robben Island Guidelines on prohibition and prevention of Torture and other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment (Afrykańska Komisja Praw Człowieka i Ludów);

Vitit Muntarbhorn (Tajlandia), Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. sytuacji praw człowieka w Koreańskiej Republice Ludowo-Demokratycznej; profesor prawa, Chulalongkorn University, Tajlandia (współprzewodniczący zebrania ekspertów);

Lawrence Mute (Kenia), komisarz Narodowej Komisji Praw Człowieka Kenii;

Manfred Nowak (Austria), Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. tortur i innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania; członek Międzynarodowej Komisji Prawników; profesor praw człowieka, Vienna University, Austria oraz dyrektor Ludwig Boltzmann Institute of Human Rights;

Ana Elena Obando Mendoza (Kostaryka), feminist attorney, aktywistka na rzecz praw kobiet, konsultantka międzynarodowa;

Michael O'Flaherty (Irlandia), członek Komitetu Praw Człowieka ONZ; profesor praw człowieka; współdyrektor Human Rights Law Centre, University of Nottingham, Wielka Brytania (sprawozdawca Zasad Yogyakarty);

Sunil Pant (Nepal), przewodniczący Blue Diamond Society, Nepal;

Dimitrina Petrova (Bułgaria), dyrektor The Equal Rights Trust;

Rudi Mohammed Rizki (Indonezja), Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. solidarności międzynarodowej; wykładowca i wicedziekan do spraw studenckich, Wydział Prawa, University of Padjadjaran, Indonezja;

Mary Robinson (Irlandia), Founder of Realizing Rights: The Ethical Globalization Initiative, była prezydent Irlandii, była Wysoka Komisarz ONZ ds. Praw Człowieka;

Nevena Vuckovic Sahovic (Serbia), członek Komitetu Praw Dziecka ONZ, przewodnicząca Child Rights Centre, Belgrad, Serbia;

Martin Scheinin (Finlandia), Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. praw człowieka i walki z terroryzmem; profesor prawa konstytucyjnego i prawa międzynarodowego, Institute for Human Rights, Åbo Akademi University, Finlandia;

Wan Yanhai (Chiny), założyciel AIZHI Action Project; dyrektor Beijing AIZHIXING Institute of Health Education;

Stephen Whittle (Wielka Brytania), Professor in Equalities Law at Manchester Metropolitan University, Wielka Brytania;

Roman Wieruszewski (Polska), członek Komitetu Praw Człowieka ONZ, kierownik Poznańskiego Centrum Praw Człowieka, Polska;

Robert Wintemute (Kanada i Wielka Brytania), profesor praw człowieka, School of Law, King's College London, Wielka Brytania.

 

 

Autorzy przekładu:


Aleksandra Gliszczyńska

Katarzyna Sękowska-Kozłowska

Anna Śledzińska-Simon

Joanna Lora

Roman Wieruszewski 

Adam Bodnar

 



1 Orientacja seksualna to zdolność każdej osoby do rozwinięcia głębokiego uczuciowego, emocjonalnego i seksualnego pociągu oraz intymnych i seksualnych związków z osobami innej płci lub tej samej płci lub różnych płci.

2 Tożsamość płciowa to głęboko odczuwane wewnętrzne i indywidualne doświadczenie płci społecznej, która może lub nie odpowiadać płci określonej przy urodzeniu, włączając w to osobiste odczucie własnej cielesności (które może prowadzić do modyfikacji wyglądu zewnętrznego lub biologicznych funkcji metodami medycznymi, chirurgicznymi lub innymi) i inne formy wyrażania własnej płciowości przez ubiór, mowę czy maniery.


www.prawaczlowieka.edu.pl


Treść dokumentu w języku angielskim dostępna na stronie:
http://www.yogyakartaprinciples.org/index.html
edzamieszczono: 2008.11.02

szukaj

menu

najnowsze teksty

najnowsze posty

linki sponsorowane

możesz pomóc

Zapisz się do grupy mailowej

publikacje

wspierają nas

polecane

twoja transKARTA

kalendarium

! Oddziały i grupy Trans-Fuzji

! spotkania indywidualne

# pomoc psychologiczna

dla osób transpłciowych:
- w Krakowie
- w Poznaniu
- w Trójmieście
- w Warszawie
- we Wrocławiu

* pomoc prawna

myśli i cytaty

Życie jest za krótkie, aby być niewolnikiem ludzkich oczekiwań. Nie warto powstrzymać się od działań z obawy przed krytyką innych.
Antony Hegarty

Trans-Fuzja w necie

transgenderyzm

Można rozumieć jako praktykę przekraczania norm związanych z płcią. W takim ujęciu osoba transgenderowa to ktoś, kogo prezentacja płciowości przynajmniej czasami jest odmienna od oczekiwań kultury, w jakiej ta osoba żyje.

transpłciowość

Różnymi wariantami transpłciowości są:

transwestytyzm

Tego się nie leczy, można tylko zaakceptować. Lekarz, który będzie utrzymywał, że Cię z tego wyleczy, nie wie o czym mówi. Leczyć można tylko fetyszyzm transwestytyczny.

należymy do

generowano:
0.3355 s
  kontakt@transfuzja.org użwamy cookies »  
fundacja na rzecz osób transpłciowych
 
login

hasło

zapomniane hasłozarejestrujzaloguj