Związek pomiędzy poczuciem płci psychicznej a biologicznej

Rozdział IV - Problemy i metody badań własnych



Poniższy rozdział poświęcony jest części metodologicznej. Przedstawię w nim podstawowy cel pracy i problemy badawcze, sformułuję hipotezy oraz scharakteryzuję zmienne zależne i niezależne. W dalszej części rozdziału opiszę narzędzia badawcze pomocne w weryfikacji hipotez ze szczególnym uwzględnieniem kwestionariusza do badania zachowań typowych płciowo, który skonstruowałam na potrzeby niniejszej pracy. Na zakończenie części metodologicznej przedstawię organizację badań i charakterystykę grup badawczych.

1. Cele badań
Płeć to jeden z najbardziej podstawowych i tym samym najważniejszych terminów, jakim posługujemy się na co dzień. O jego zwiększającej się wadze i kontrowersji świadczy ogromne zainteresowanie wielu dziedzin nauki, takich jak psychologia, antropologia czy socjologia, ale i różnego rodzaju mediów, sztuki oraz całego społeczeństwa (np. wzrost popularności warsztatów pracy z własną płciowością). Wybór płci psychologicznej i jej manifestacji jako przedmiotu badań spowodowany jest więc względami praktycznymi- lukami w wiedzy na tematy związane z płcią, trudnościami w definiowaniu pojęć z tego zakresu. Istotne wydaje mi się zarówno pogłębianie badań nad stereotypowym postrzeganiem kobiecości i męskości (stąd stworzenie kwestionariusza do badaniach zachowań typowych płciowo), jak i przyglądanie się zależnościom między poszczególnymi aspektami tożsamości płciowej. Ważnym aspektem mojej pracy jest fakt, że dotyczy ona między innymi rzadko poruszanego problemu transseksualizmu. Skonstruowanie narzędzia do badania płci na poziomie zachowań może mieć wpływ na sposób diagnozowania osób transseksualnych, ułatwić uchwycenie w ich zachowaniu pewnych prawidłowości.

2. Problem badawczy

I. Problem ogólny:

Celem niniejszej pracy jest uzyskanie odpowiedzi na pytanie, czy poczucie psychiczne płci wyrażane jest na poziomie zachowań.

II. Problemy szczegółowe:

A. Pytania podstawowe:
Czy daje się wyróżnić zachowania typowe dla kobiet i mężczyzn i na tej podstawie skonstruować metody do ich badania?
Wymaga to:

a. zebrania zachowań w celu skonstruowania wstępnej listy zachowań typowych płciowo
b. stworzenia eksperymentalnej listy zachowań w celu skonstruowania metody i spełnienia odpowiednich wymagań psychometrycznych:

- analiza wariancji
- analiza czynnikowa
- analiza rzetelności

Rezultatem powyższych analiz będzie kwestionariusz do badania zachowań typowych płciowo.

Czy zachowania typowe płciowo są związane z poczuciem psychicznym płci?

a. czy istnieje zależność między zachowaniami kobiecymi a skalą kobiecości w Inwentarzu do Badania Płci Psychologicznej i zależność między zachowaniami męskimi a skalą męskości w IPP?
b. czy istnieje ta zależność w grupie osób transseksualnych?
Badanie powyższych zależności będzie równocześnie sprawdzeniem trafności kwestionariusza do badania zachowań typowych płciowo.

B. Pytania szczegółowe:

Czy istnieje związek między poczuciem psychicznym płci w grupie kobiet a rodzajem zachowań typowych płciowo?
Czy istnieje związek między poczuciem psychicznym płci w grupie mężczyzn a rodzajem zachowań typowych płciowo?
Czy istnieje związek między poczuciem w grupie osób transseksualnych a rodzajem zachowań typowych płciowo?
Czy istnieje związek miedzy poczuciem psychicznym płci w grupie kobiet a ilością zachowań typowych płciowo?
Czy istnieje związek miedzy poczuciem psychicznym płci w grupie mężczyzn a ilością zachowań typowych płciowo?
Czy istnieje związek miedzy poczuciem psychicznym płci w grupie osób transseksualnych a ilością zachowań typowych płciowo?

We wcześniejszych rozdziałach koncepcje teoretyczne i wyniki badań wskazują, że istnieje związek między poczuciem psychicznym płci a zachowaniami typowymi płciowo. Zakłada się również, że charakter tego związku jest następujący: im silniejsze poczucie psychiczne płci męskiej lub kobiecej, tym większa ilość zachowań typowych płciowo dla mężczyzn lub kobiet.
Kolejnym założeniem przyjętym w związku z problemem badawczym jest pogląd oparty na koncepcji S.L. Bem, która odrzuciła założenie o dychotomii ról seksualnych. W pracy przyjmuje się więc, że kobiecość i męskość stanowią dwa oddzielne osobowościowe wymiary, a każdą jednostkę można przyporządkować do jednego z czterech typów płci psychologicznej. Tak więc osoby badane będą różniły się między sobą zachowaniami typowymi płciowo w zależności od typu płci psychologicznej, jaki reprezentują.

Przyjmuje się również, że osoby transseksualne identyfikują się ze sposobem zachowania charakterystycznym dla ich płci psychologicznej, a nie metrykalnej. Konsekwencją takiego założenia jest przypuszczenie, że u osób transseksualnych k/m związek płci biologicznej z zachowaniem będzie różnił się od związku wyżej wymienionych czynników w grupie kobiet. Jako że osoby transseksualne spotykają się często z ostracyzmem społecznym w sytuacjach manifestacji własnej identyfikacji płciowej, można założyć, że również związek płci psychologicznej z zachowaniami typowymi płciowo w tej grupie osób będzie różnił się od związku wyżej wymienionych czynników w grupie mężczyzn.

3. Charakterystyka zmiennych.

I. Zmienne zależne.

A. Ilość zachowań typowych płciowo
B. Rodzaj zachowań typowych płciowo

Przyjęto, że ilość i rodzaj zachowań typowych płciowo zależny będzie od płci biologicznej osoby badanej, jej identyfikacji płciowej (prawidłowa lub zaburzona) oraz płci psychicznej. Do pomiaru obu zmiennych skonstruowano narzędzie: Kwestionariusz do badania zachowań typowych płciowo. Wskaźnikiem ilości zachowań stereotypowych ze względu na płeć jest ogólna suma punktów obliczana oddzielnie dla skali Kobiecości oraz Męskości kwestionariusza. Wskaźnikiem rodzaju zachowań kobiecych i męskich charakterystycznych dla osoby badanej są średnie sum punktów zliczone osobno dla każdej kategorii zachowań, również oddzielnie dla skali Kobiecości i Męskości.

II. Zmienne niezależne.

A. Typ identyfikacji płciowej- prawidłowa, zaburzona
B. Płeć biologiczna- kobieta, mężczyzna
C. Płeć psychiczna

W pracy przyjęto założenie, że kobiety i mężczyźni (zmienna demograficzna) będą różnić się między sobą spostrzeganiem zachowań jako typowych dla jednej z płci oraz sposobem manifestacji poczucia psychicznego płci na poziomie zachowań. Różnice między tymi zależnościami będą występowały nie tylko między grupami kobiet i mężczyzn, ale i między osobami o prawidłowej i zaburzonej identyfikacji płciowej. Założono, że osoby o prawidłowej identyfikacji odczuwają zgodność między płcią biologiczną a poczuciem psychicznym płci, natomiast u osób o zaburzonej identyfikacji płciowej taka zgodność nie występuje. Wskaźnikiem zaburzenia tożsamości płciowej w badanej grupie osób była diagnoza transseksualizmu postawiona przez lekarza.

Za trzecią zmienną niezależną przyjęto w pracy płeć psychiczną, którą zoperacjonalizowano opierając się na Inwentarzu do oceny Płci Psychologicznej (IPP). Wskaźnikiem nasilenia płci kobiecej jest suma punktów zliczona dla skali Kobiecości, płci męskiej- suma punktów na skali Męskości IPP.

4. Hipotezy badawcze.

Hipoteza 1
H0: Nie ma związku pomiędzy poczuciem psychicznym płci a ilością zachowań typowych płciowo.
H1: Jest związek pomiędzy poczuciem psychicznym płci a ilością zachowań typowych płciowo.

Hipoteza 2
H0: Nie ma związku pomiędzy poczuciem psychicznym płci a rodzajem (poszczególnymi kategoriami) zachowań typowych płciowo.
H1: Jest związek pomiędzy poczuciem psychicznym płci a rodzajem (poszczególnymi kategoriami) zachowań typowych płciowo.


Hipoteza 3
H0: Związek pomiędzy poczuciem psychicznym płci a ilością zachowań typowych płciowo nie różni się w grupie mężczyzn i kobiet.
H1: Związek pomiędzy poczuciem psychicznym płci a ilością zachowań typowych płciowo różni się w grupie mężczyzn i kobiet.

Hipoteza 4
H0: Związek pomiędzy poczuciem psychicznym płci a rodzajem(poszczególnymi kategoriami) zachowań typowych płciowo nie różni się w grupie mężczyzn i kobiet.
H1: Związek pomiędzy poczuciem psychicznym płci a rodzajem (poszczególnymi kategoriami) zachowań typowych płciowo różni się w grupie mężczyzn i kobiet.

Hipoteza 5
H0: Związek pomiędzy poczuciem psychicznym płci a ilością zachowań typowych płciowo nie różni się w grupie kobiet i osób transseksualnych.
H1: Związek pomiędzy poczuciem psychicznym płci a ilością zachowań typowych płciowo różni się w grupie kobiet i osób transseksualnych.

Hipoteza 6
H0: Związek pomiędzy poczuciem psychicznym płci a rodzajem (poszczególnymi kategoriami) zachowań typowych płciowo nie różni się w grupie kobiet i osób transseksualnych.
H1: Związek pomiędzy poczuciem psychicznym płci a rodzajem (poszczególnymi kategoriami) zachowań typowych płciowo różni się w grupie kobiet i osób transseksualnych.

Hipoteza 7
H0: Związek pomiędzy poczuciem psychicznym płci a ilością zachowań typowych płciowo nie różni się w grupie mężczyzn i osób transseksualnych.
H1: Związek pomiędzy poczuciem psychicznym płci a ilością zachowań typowych płciowo różni się w grupie mężczyzn i osób transseksualnych.

Hipoteza 8
H0: Związek pomiędzy poczuciem psychicznym płci a rodzajem (poszczególnymi kategoriami) zachowań typowych płciowo nie różni się w grupie mężczyzn i osób transseksualnych.
H1: Związek pomiędzy poczuciem psychicznym płci a rodzajem) (poszczególnymi kategoriami) zachowań typowych płciowo różni się w grupie mężczyzn i osób transseksualnych.

5. Operacjonalizacja zmiennych

1. Inwentarz do oceny płci psychologicznej

Inwentarz ten został opracowany przez A. Kuczyńską na podstawie inwentarza do oceny cech psychicznych związanych z płcią- Bem Sex Role Inventory- BSRI (Bem, 1974, za: Kuczyńska, 1992). IPP, podobnie jak BSRI, bada jedynie pewien aspekt płci psychologicznej, rozumianej jako spontaniczną gotowość do posługiwania się wymiarem płci w odniesieniu do siebie i świata. Zarówno BSRI, jak i IPP badają gotowość do posługiwania się wymiarem kobiecości i/ lub męskości w odniesieniu do cech osobowości.
IPP pozwala na określenie reprezentowanego przez jednostkę typu płci psychologicznej jako: osoby określonej seksualnie, osoby androgynicznej, nieokreślonej seksualnie, krzyżowo określonej seksualnie.

Inwentarz składa się z 35 pozycji, z których 15 odzwierciedla kulturowy stereotyp męskości (tworzą one Skalę Męskości) , a 15- kobiecości (tworzą Skalę Kobiecości). Pozostałe 5 pozycji to pozycje buforowe czyli cechy w jednakowym stopniu przypisywane kobietom i mężczyznom.
Osoba badana określa na skali 1-5 stopień, w jakim charakteryzuje ją każda z 35 cech w IPP. Wynik oblicza się oddzielnie dla skali Kobiecości i dla skali Męskości sumując punkty dla wszystkich pozycji składających się na daną skalę. Uzyskane w ten sposób wartości pozwalają na określenie typu płci psychologicznej osoby badanej poprzez porównanie ich z tabelą:

Określenie typu płci psychologicznej (za: Kuczyńską, 1992).





2. Kwestionariusz do badania zachowań typowych płciowo

Metoda ta została skonstruowana na potrzeby niniejszej pracy. Szczegółowy opis tworzenia kwestionariusza wraz z omówieniem wyników uzyskanych podczas analiz umieszczony jest w rozdziale VI.

Pierwszym etapem tworzenia kwestionariusza było utworzenie wstępnej listy zachowań typowych dla kobiet i mężczyzn, następnie w toku badań empirycznych wyodrębniono zachowania uznane zarówno przez kobiety, jak i przez mężczyzn, za różnicujące ze względu na płeć. Kwestionariusz utworzony z tych zachowań składa się ze 142 stwierdzeń, z których 71 odzwierciedla kulturowy stereotyp zachowań kobiecych, a pozostałe 71 odnosi się do stereotypu męskości.

Osoba badana określa na skali 1- 5 stopień, w jakim dane zachowanie ją charakteryzuje. Wynik oblicza się oddzielnie dla skali Kobiecości i Męskości sumując punkty dla wszystkich pozycji składających się na daną skalę. Wszystkie 142 pozycje kwestionariusza przyporządkowane są do 17 kategorii zachowań (9 kobiecych i 8 męskich). Wskaźnikiem ważności danej kategorii zachowań dla osoby badanej jest średnia sumy punktów wszystkich pozycji składających się na daną kategorię.

6. Plan i organizacja badań.

I. Zasady doboru do grupy

Badania wykonano w okresie od czerwca 2002 do kwietnia 2003 roku. Ogółem przebadano 30 mężczyzn (studentów oraz absolwentów) i 42 kobiety (studentki i absolwentki) z wyższych uczelni Wrocławia i Warszawy. Były to osoby w wieku 19- 35 lat o prawidłowej identyfikacji płciowej.
Trzecią badaną grupą było 21 osób transseksualnych, wszystkie typu K/M, z których każda wyraziła zgodę na badanie. W tej liczbie 9 osób było przed operacją, a 12 w trakcie lub po interwencji chirurgicznej. Osoby pochodziły z małych oraz dużych miast. U wszystkich badanych zdiagnozowano transseksualizm.

II. Organizacja badań

Badanie polegało najczęściej na przesłaniu kwestionariuszy pocztą elektroniczną bezpośrednio do osoby badanej , która po wypełnieniu odsyłała go pod wskazany adres e- mailowy. Rzadziej zdarzały się sytuacje, kiedy osoba osobiście proszona była o zgodę na uczestniczenie w badaniu, a po jej wyrażeniu wypełniała kwestionariusze przy badającym.

Należy zaznaczyć, że wiele osób transseksualnych odmówiło poddania się badaniom, co istotnie przedłużyło czas ich przeprowadzania.

7. Metoda analizy statystycznej danych
W badaniu stopnia typowości poszczególnych zachowań posłużono się takimi statystykami, jak obliczenia wartości średnich i odchyleń standardowych.
Analiza czynnikowa posłużyła do zbadania spójności wewnętrznej poszczególnych kategorii, do których każde z zachowań uznanych za typowe płciowo zostało przydzielone. Współczynniki Alfa- Cronbacha każdej z kategorii mieściły się w przedziale 0,61- 0,90.
W drugiej części pracy, przy analizie zmiennych zależnych i niezależnych wykorzystano podstawowe statystyki opisowe (średnie, minimum-maksimum, odchylenia standardowe) oraz testy istotności t- studenta. Do zbadania związków między poszczególnymi zmiennymi posłużyły współczynniki korelacji r- Persona.

Alicja Strzelecka

edzamieszczono: 2007.08.15

szukaj

menu

najnowsze teksty

najnowsze posty

linki sponsorowane

możesz pomóc

Zapisz się do grupy mailowej

publikacje

wspierają nas

polecane

twoja transKARTA

kalendarium

! Oddziały i grupy Trans-Fuzji

! spotkania indywidualne

# pomoc psychologiczna

dla osób transpłciowych:
- w Krakowie
- w Poznaniu
- w Trójmieście
- w Warszawie
- we Wrocławiu

* pomoc prawna

myśli i cytaty

Życie jest za krótkie, aby być niewolnikiem ludzkich oczekiwań. Nie warto powstrzymać się od działań z obawy przed krytyką innych.
Antony Hegarty

Trans-Fuzja w necie

transgenderyzm

Można rozumieć jako praktykę przekraczania norm związanych z płcią. W takim ujęciu osoba transgenderowa to ktoś, kogo prezentacja płciowości przynajmniej czasami jest odmienna od oczekiwań kultury, w jakiej ta osoba żyje.

transpłciowość

Różnymi wariantami transpłciowości są:

transwestytyzm

Tego się nie leczy, można tylko zaakceptować. Lekarz, który będzie utrzymywał, że Cię z tego wyleczy, nie wie o czym mówi. Leczyć można tylko fetyszyzm transwestytyczny.

należymy do

generowano:
0.5173 s
  kontakt@transfuzja.org użwamy cookies »  
fundacja na rzecz osób transpłciowych
 
login

hasło

zapomniane hasłozarejestrujzaloguj